Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » Zo hoog mogelijk instromen
‘Vreselijk om leerachterstand op te bouwen omdat je de taal niet beheerst’

Zo hoog mogelijk instromen

Auteur: Jaan van Aken

Vluchtelingkinderen stromen vanwege hun taalachterstand vaak door naar de lagere niveaus van het vmbo en mbo. Hoe kun je voorkomen dat talent onderbenut blijft? Scholen proberen met man en macht leerlingen Nederlands bij te brengen. En LOWAN en ITTA ontwikkelden onlangs leerroutes en uitstroomprofielen.

“Kind van een vluchteling, asielzoeker of arbeidsmigrant; wie tussen 12 en 18 is en het Nederlands niet beheerst, volgt gemiddeld zo’n twee jaar zogeheten ‘eerste opvangonderwijs’”, vertelt Hariëtte Boerboom van LOWAN-vo, dat scholen ondersteuning biedt bij onderwijs aan nieuwkomers. Zo’n honderd vo-scholen bieden deze vorm van onderwijs, vaak in internationale schakelklassen (ISK). Ruim een derde van de ISK-leerlingen stroomt door naar een schoolniveau onder zijn kunnen, bleek uit een peiling van de VO-raad. “Tot voor kort hadden we geen gemeenschappelijke doelen en werkwijze”, zegt Boerboom.

Sinds kort zijn er drie leerroutes met acht uitstroomprofielen voor nieuwkomers, ontwikkeld door LOWAN samen met ITTA – het kennisinstituut voor taalontwikkeling van de Universiteit van Amsterdam – en zes ISK-scholen. Afhankelijk van de leeftijd variëren de uitstroomprofielen van praktijkonderwijs en begeleid werk tot mbo niveau 3/4 en havo/vwo. “Aan de profielen zijn lesmateriaal en didactische tips gekoppeld over hoe je met deze leerlingen omgaat”, vertelt Boerboom. Het uitstroomprofiel bepaalt een ISK tijdens een verlengde intake van acht weken. “Leerlingen worden geobserveerd – het gaat om leertempo en werkhouding – en maken toetsen.” De winst is dat scholen voor nieuwkomers nu dezelfde taal spreken. “Als een leerling naar een andere opvanglocatie verhuist, kun je aangeven waar iemand in een uitstroomprofiel zit. Scholen zijn enthousiast om er vanaf dit schooljaar mee aan de slag te gaan.”
De leerlijnen van ISK Utrecht komen grotendeels overeen met die van LOWAN, zegt Petra Eijndhoven, docent NT2 en schoolloopbaanbeleider. De school heeft eveneens drie routes naar het voortgezet onderwijs: praktijkonderwijs/vmbo-basis, vmbo-kgt en havo/vwo. En drie naar het mbo: entreeopleiding, mbo- en hbo-schakel. “De verhouding is 60-20-20 schat ik. Voor sommige leerlingen is het helemaal niet verkeerd om met een entreeopleiding te beginnen, vindt Eijndhoven. “Het kan een goede start zijn om eerst een diploma te halen en het Nederlands te verbeteren en dan door te stromen naar een mbo-2 of 3-opleiding en eventueel verder.” Voor leerlingen die het entreeniveau niet halen, biedt ROC Midden Nederland een zogeheten geïntegreerd traject aan met extra Nederlands en meer ondersteuning bij stages. “Daar gedijen onze leerlingen goed bij”, ziet Eijndhoven. “De schakeltrajecten van het roc voor leerlingen die nog geen diploma hebben bieden na de ISK ook extra Nederlands aan.”
Profielen en niveaus zijn een hulpmiddel om leerlingen op de juiste vervolgopleiding te krijgen, merkt de ISK-docent op. “Er speelt naast het NT2-niveau zoveel meer mee. Denk aan creativiteit, motivatie, doorzettingsvermogen, sociale vaardigheden en eventuele trauma’s of problemen thuis.”
 
Drempelvrees
Boerboom denkt met de uitstroomprofielen te voorkomen dat leerlingen door hun taalniveau op een lager onderwijsniveau belanden dan bij hun capaciteiten past. “Het is heel duidelijk wat je per niveau moet bereiken, zodat leerlingen op een zo hoog mogelijk niveau kunnen instromen. Middelbare scholen en mbo’s die ISK-leerlingen ontvangen, zien duidelijker naar welk niveau leerlingen toewerken, en krijgen meer vertrouwen dat een leerling het aankan”, verwacht ze. Boerboom hoopt dat de drempelvrees hierdoor zal verdwijnen. “Scholen die nog niet veel met nieuwkomers te maken hebben gehad, zijn soms bang om rendement te verliezen. Dan verwijzen ze naar een andere school of laten leerlingen op een lager niveau starten.”
ISK-docent Eijndhoven merkt een toenemende bereidheid om ISK-leerlingen op te nemen. “Scholen zien dat ze wat kunnen betekenen. Onze directeur houdt scholen ook voor dat ze zonder ISK-onderwijs leerlingen direct op school zouden krijgen, nu bereiden wij ze voor. We gebruiken het Digitaal Doorstroomdossier voor de overgang van ISK naar het mbo en geven altijd aan dat we een warme overdracht wensen. Ik ken de collega’s van de opleidingen van ROC Midden Nederland, waar de meeste van onze leerlingen naar uitstromen. Korte lijnen zijn belangrijk om de juiste plek voor een leerling te vinden.”
Leerlingen stromen in het vo door naar het eerste, tweede of derde jaar. Eijndhoven: “Het vierde jaar is vaak lastig omdat dat (een voorbereiding op) het examenjaar is. Vijftien, zestien jaar is daarom vaak een lastige leeftijd. Dan zijn leerlingen volgens veel scholen te oud voor de derde klas en te jong voor een entreeopleiding of hbo-schakel.” Alleen het mbo start soms in januari met nieuwe groepen. “Het zou goed zijn als ook in het voortgezet onderwijs de ISK-leerlingen op andere momenten kunnen instromen.”
Boerboom hoopt met de VO- en MBO-Raad een aantal wettelijke grenzen te slechten. “Om in het mbo op niveau 2 of hoger in te stromen, heb je een diploma uit het voortgezet onderwijs nodig. Dat hebben deze jongeren natuurlijk niet.” Bij ISK-Utrecht gaan deze leerlingen van 17/18-jaar naar de mbo-schakelopleiding, waar ze in twee jaar hun vmbo-t diploma kunnen halen. “Voor ze starten met een mbo-opleiding zijn ze 20 jaar, dat is niet altijd wenselijk. Met heel veel moeite lukt het soms toch om een leerling zonder diploma door een toelatingsonderzoek te loodsen. Bijkomend probleem is dat leerlingen in de mbo-schakelopleiding geen studiefinanciering kunnen aanvragen”, vertelt Eijndhoven. Afnemende scholen zouden meer naar de potentie moeten kijken, vindt ze. “Het niveau zelf zegt niet zoveel, wel of je taalniveau A2 in één of drie jaar hebt gehaald. Ook geven vaardigheden als plannen, presenteren en informatie verwerven een completer beeld.”
Boerboom vult aan: “Voor het mbo moet je een toets rekenen en Nederlands halen. Maar de rekentoets is ook heel talig, dat is niet realistisch als Nederlands niet je moedertaal is. Daarnaast is de financiering erop gericht dat je binnen een bepaalde termijn een diploma haalt. We bekijken of voor die zaken een oplossing te vinden is.”
 
Ondanks deze drempels heeft ISK-docent Eijndhoven ook oud-leerlingen die verder studeren. “Een Somalisch meisje had de wens kinderarts te worden. Na een jaar keihard werken in de ISK kon ze naar de hbo-schakelopleiding. Daar deed ze ook een aantal vakken op vwo-niveau. Vervolgens haalde ze haar hbo-propedeuse en kon ze geneeskunde gaan studeren. Op dit moment loopt ze coschappen in het ziekenhuis en is ze bijna klaar. Fantastisch!”
 
Langer op basisschool
Ook vanuit het primair onderwijs kunnen kinderen onder hun niveau doorstromen naar het voortgezet onderwijs. Basisschool Het Kompas in Krimpen aan den IJssel had vorig jaar een nieuwkomersgroep met zes Syrische kinderen en koos ervoor om hen niet in een schakelklas te plaatsen. “We denken dat ze sneller Nederlands leren in een klas met Nederlandse kinderen. Ze zijn aan een maatje gekoppeld en dat werkt heel goed”, vertelt schoolleider Tanja Hartog. Een meisje uit groep 8 had eigenlijk dit jaar naar de brugklas gemoeten. Maar kinderen die op 11- of 12-jarige leeftijd naar Nederland komen, mogen tot hun 14e op de basisschool blijven. “We hopen dat ze na een extra jaar hoger kan instromen in het voortgezet onderwijs. Ik verwacht zeker vmbo gemengde of theoretische leerweg.”
Ook de Zuiderschool in Giethoorn heeft twee kinderen uit Syrië, en twee uit Polen, een uit Eritrea en een uit Somalië. Dankzij het bestuur werkt er elke woensdagochtend een onderwijsassistent apart met de nieuwkomers. Schoolleider Lida Andriol: “De twee kleuters leren spelenderwijs en de oudere kinderen krijgen hulp bij woordenschat en begrijpend lezen. Dat helpt enorm.”
Beide scholen hebben de NT2-methode ‘Horen, zien en schrijven’ en Het Kompas gebruikt daarnaast Disk. “Leerlingen werken daar zelfstandig mee op laptops en krijgen professionele ondersteuning en van een vrijwilliger”, vertelt Hartog. De Zuiderschool gebruikt de methode niet veel. “Leerkrachten hebben hun weg gevonden met eigen materialen. We hebben software om onder meer op iPads de woordenschat mee te oefenen. Een jongen uit een hogere groep draait mee met de leesuren in groep 3 en een Syrische jongen is in groep 5 geplaatst hoewel hij de leeftijd heeft voor groep 6. Alle kinderen gaan goed vooruit, merken we uit toetsen”, zegt Andriol.
De schoolleiders ondersteunen leerkrachten, vragen financiering aan en onderhouden contact met hulpverlening en ouders. “De een heeft meer affiniteit met NT2 dan de ander, maar met elkaar komen we tot oplossingen”, aldus Hartog. _
 
Scholen die niet eerder met het verzorgen van onderwijs aan nieuwkomers te maken hebben gehad, kunnen op aanvraag eenmalig voorbereidingsbekostiging ontvangen (circa t 16.000 per school). Ook voor nevenvestigingen is een startsubsidie beschikbaar. 
 
Ex-vluchteling pleit voor ipads voor AZC-scholen 
Zelfstandig adviseur Hayde van der Kooij-Zarkeshan was 12 jaar toen ze met haar ouders vanuit Iran naar Nederland vluchtte. “Voor een kind is het vreselijk om een leerachterstand op te bouwen omdat het de taal niet beheerst. Wij werkten met boekjes en leerden daaruit 35 woorden per dag met een koptelefoon op om de spraak te horen. Met behulp van ict kun je leren leuker en efficiënter maken, doordat ieder kind op zijn eigen niveau en tempo werkt. En het is een oplossing voor kinderen die worden overgeplaatst naar verschillende asielzoekerscentra (AZC).”
Daarom bedacht ze een plan om tien of twintig iPads per AZC beschikbaar te stellen. Ze legde contact met de Steve Jobsscholen en vond sponsoren. “Met een iPad maakt het niet uit of je in Laren, Utrecht of Apeldoorn in een AZC zit; je kunt verder waar je gebleven was. Via apps volgen kinderen vakken als taal, rekenen en biologie op hun eigen niveau. De Steve Jobsscholen kunnen dat op afstand regelen.” Alleen moeten het ministerie van OCW en het COA toestemming geven. “Die is helaas uitgebleven tot dusverre.”

Downloads en links
Gepubliceerd op: 25 september 2016

Verschenen in

Doelgroep(en)

Primair onderwijs, Voortgezet onderwijs

 

Deel dit artikel

Op naar een integrale aanpak (Ontschotting in het sociale domein)