Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » #wijschoolleiders niet (te) vervangen!
Actieweek genereert veel media-aandacht

#wijschoolleiders niet (te) vervangen!

Auteur: Susan de Boer

De actie #wijschoolleiders niet (te) vervangen! heeft onder meer de boodschap overgebracht dat de functie van schoolleider in het primair onderwijs veelzijdig en complex is en cruciaal voor goed onderwijs. Daarbij horen passende arbeidsvoorwaarden. “Wat wij willen is erkenning en waardering voor wat schoolleiders allemaal doen en voor het vak. Daar hoort een passend salaris bij en daar is niks raars aan.”

“De opvolging komt in gevaar”, zegt Liny Demandt, directeur van de Montessorischoolbasisschool Roermond. “Ik ben 62, over een paar jaar stop ik ermee, en wie gaat mijn werk dan doen? De zwaarte van het beroep en de arbeidsvoorwaarden die er tegenover staan, maken het niet bepaald aantrekkelijk voor leerkrachten om door te groeien naar een schoolleidersfunctie.”
 
Belastend
Demandt deed vol overtuiging mee aan de actie #wijschoolleiders niet (te) vervangen! van 4 tot en met 8 februari, waarin de AVS en CNV Schoolleiders directeuren in het primair onderwijs opriepen geen vervanging te regelen voor zieke leerkrachten. Op haar school heeft zich in deze week één leerkracht ziek gemeld. “Normaalgesproken geef ik de verzuimmeldingen van leerkrachten eerst door aan het schoolbestuur en zorgen zij voor vervanging. Als dat niet lukt, zoeken we intern een oplossing en als dat ook niet lukt, boor ik mijn persoonlijke netwerk aan. Of we lossen het op met vakleerkrachten of iemand die een kunstworkshop komt geven. Voor deze zieke collega heb ik wel een aanvraag gedaan bij het bestuur, maar er was geen vervanging beschikbaar. Vervolgens ben ik in het kader van de actieweek niet zelf naar andere oplossingen gaan zoeken, zoals anders. Ik heb de ouders op de hoogte gebracht en vrijdag bleef de groep van die leerkracht thuis. De leerkrachten, die meestal voorstander zijn van een interne oplossing, stonden ook helemaal achter dit besluit. Wij hebben ons standpunt gezamenlijk bepaald. Vervanging regelen is belastend voor de schoolleider en ook voor degene die je er vervolgens mee opzadelt.”
 
Protocol
Marten Hazenberg, directeur van cbs De Bron in Marum, sympathiseert met de actie, maar deed zelf niet mee. De Bron heeft in 2016 in overleg met de MR al een protocol ingevoerd, een soort stappenplan dat voorschrijft wat er moet gebeuren bij een ziekmelding en wanneer ouders hun kinderen thuis moeten opvangen: eerst intern proberen, dan vakleerkrachten, enzovoort. In het protocol is ook nadrukkelijk afgesproken dat er geen ib ‘er of directeur voor de klas komt ter vervanging, wat op veel scholen wel gebeurt. “Dankzij dat protocol ervaar ik niet meer zoveel vervangingsstress, al ben ik het eens met het doel van de actie.” Als alternatieve actie hebben de gezamenlijke schoolleiders van Quadraten, het bestuur waartoe De Bron behoort, de ouders via een brief op de hoogte gebracht van de steeds problematischer wordende situatie in het onderwijs en tot welke noodmaatregelen dat kan leiden. “De onderwijskwaliteit valt en staat met voldoende en goed gekwalificeerde leerkrachten en schoolleiders”, stellen ze. Evenals Demandt ziet Hazenberg het gevaar dat er een ernstig schoolleiderstekort komt als er niets verandert in de functiewaardering. “De schoolleider hoort meer te verdienen dan een leerkracht, je hebt meer verantwoordelijkheden tenslotte. Ik ken schoolleiders die weer voor de klas gaan staan, die willen al die stress niet meer en het salaris van leerkracht is net zo hoog. Of ze gaan eerder met pensioen.”
 
Het verschil maken
Bij onderwijskwaliteit wordt meestal in eerste instantie gedacht aan de kwaliteit van de leraar. ‘De leraar maakt het verschil’ is het mantra. Dat is beslist waar als het gaat om het werk in de klas, vinden Demandt en Hazenberg. Maar dat verschil kunnen ze alleen maken als ze goed worden gefaciliteerd en ondersteund. “Zonder schoolleider hapert de machine”, zegt Hazenberg. “De kerntaak van de schoolleider is samen met je team goed onderwijs neerzetten. We hebben een schoolplan en dat willen we uitvoeren. De functie van schoolleider houdt in dat je verantwoordelijk bent voor goed personeelsbeleid, financiën, een gebouw.” Demandt vult aan: “Didactiek en pedagogiek is onze kerntaak, en dat schiet erbij in als er te veel urgente zaken voorbij komen. Hoe we leerstof overbrengen, hoe we met elkaar willen omgaan, die zaken behoeven constante aandacht. Als je daar alleen maar tijdens een studiedag mee bezig bent, schiet je snel weer in oude gewoontes, zeker als je onder tijdsdruk staat.” Schoolleiders staan nu vaak voor het dilemma of ze scholing moeten laten vervallen om aan vervanging te komen. Demandt ziet dat dit nu gaat knellen: “Mensen willen en moeten scholing volgen omdat er in de school behoefte aan bepaalde expertise is. Als een leerkracht die scholing nu laat schieten omdat ik geen vervanging heb, dan lossen we problemen niet op. Met alle gevolgen van dien. Bovendien doet het iets met de motivatie van leerkrachten als zij zich niet verder kunnen professionaliseren. In het verlengde daarvan komt de hele schoolontwikkeling tot stilstand.”
 
Media-aandacht
De actieweek om geen vervanging te zoeken voor zieke leerkrachten, trok veel media-aandacht. De eerste dag geeft AVS-voorzitter Petra van Haren interviews in de ochtendjournaals op radio en tv, loopt BNR Nieuwsradio een ochtend mee met AVS-ledenraadvoorzitter en basisschooldirecteur Judith Sliedregt in Mook, pakken de kranten uit met achtergrondartikelen en besteden bijna alle regionale omroepen aandacht aan de actie. Ook Tweede Kamerleden laten van zich horen in het wekelijkse vragenuurtje op dinsdag. “Onverantwoord en onacceptabel om kinderen bewust onderwijs te onthouden”, zegt CDA-Kamerlid Michel Rog. Anderen tonen begrip. “Volkomen gelijk hebben ze. Nu al blijkt dat vervanging nauwelijks lukt”, aldus SP-Kamerlid Peter Kwint. Ook minister Slob van OCW laat weten te begrijpen dat het regelen van vervanging voor leerkrachten een zware taak is voor schoolleiders. “Zeker nu er griep heerst. Als het echt niet lukt om een oplossing te vinden, is het naar huis sturen van leerlingen een laatste optie.”
 
Alternatieve acties
Niet alle schoolleiders kozen ervoor om een week geen ziektevervanging te regelen, ook al staan ze achter het doel van de actie. Sommigen hielden daarom alternatieve acties. Een brief of e-mail aan de ouders waarin het vervangingsbeleid uiteen wordt gezet en de stappen worden geschetst die de school zet om goede leerkrachten en onderwijsassistenten aan de school te verbinden, komt veel voor. En de directeuren van de vijftien scholen van de Noordlimburgse Stichting Lijn 83 zochten het uit protest – letterlijk – hogerop door een dag een hoge toren in het centrum van Nieuw-Bergen als tijdelijke werkplek te gebruiken. Om in tijden van een almaar groeiend leraren- en schoolleiderstekort te benadrukken dat goed onderwijs van ‘torenhoog belang’ is. En om zonder belast te worden met steeds meer tijdrovende (neven)taken, zoals vervanging regelen, een keer ‘rustig’ te kunnen werken. Ook geven sommige schoolleiders aan tegen wil en dank mee te doen aan de actie: “Er waren sowieso geen vervangers, dus we moesten al creatief zijn.” En: “Helaas zieken deze week en geen vervanging gevonden. Dus onontkoombaar toch mee gedaan.”
 
Structureel probleem
De actie #wijschoolleiders niet (te) vervangen! maakt deel uit van een reeks acties die de AVS inzet om de schoolleidersproblematiek zichtbaar te maken. De boodschap komt steeds meer over, zegt AVS-voorzitter Petra van Haren. “De kwaliteit en continuïteit van het onderwijs staat of valt met het schoolleiderschap. Als er geen vervanging komt voor een zieke leerkracht, kun je dertig leerlingen naar huis sturen. Dat is slecht voor dertig leerlingen. Of je verdeelt ze over andere groepen en dan is het slecht voor zestig of negentig leerlingen en zorgt het voor extra werkdruk van leerkrachten in deze groepen. Dat kan een keer, maar niet structureel. De politiek ziet dat steeds meer in en ook ouders beginnen te zien dat het gaat om een structureel probleem.” Dat niet alle schoolleiders aan de actie hebben meegedaan, terwijl ze het wel eens zijn met het doel, begrijpt Van Haren wel. “De acties zijn allemaal aangedragen door de schoolleiders zelf, maar niet alle acties worden gesteund door alle schoolleiders.” De alternatieve acties zijn ook een goede manier om duidelijk te maken wat er op het spel staat, vindt de AVS-voorzitter. “Als de teamleden in hun kracht staan en hun werk goed kunnen doen, heeft de schoolleider zijn werk goed gedaan. Maar dat is juist vaak minder direct zichtbaar. Dat is de schoolleidersparadox. Het valt pas op als je je werk niet goed doet, of als het niet gebeurt.”
 
Functiegebouw
De uiteindelijke bedoeling van de acties is dat het functiegebouw in het primair onderwijs in evenwicht wordt gebracht en dat de functiebeschrijvingen voor schoolleiders worden aangepast. In februari zijn er gesprekken gevoerd met schooldirecteuren, vertegenwoordigers van de vakbonden en de PO-Raad over de functiebeschrijvingen. “Een schoolleider is verantwoordelijk voor 32 beleidsterreinen”, zegt Van Haren. “Het is een beroep in beweging. Leidinggeven aan een Integraal Kindcentrum vraagt bijvoorbeeld een andere functiebeschrijving dan leidinggeven aan een samenwerkingsverband of een éénpitterschool. Wat wij willen is erkenning en waardering van wat schoolleiders doen en voor het vak. Daar hoort een passend salaris bij en daar is niks raars aan.” De uitkomsten van de gesprekken worden vastgelegd in een rapport dat een belangrijke rol zal spelen bij de cao-gesprekken die dit voorjaar worden gevoerd.
 
 
Peilingen: geen vervanger voor eenderde zieke leerkrachten
Uit twee peilingen van de AVS (ruim 1.400 respondenten) in de twee weken voorafgaand aan de actie, bleek dat 80 procent van de Nederlandse schoolleiders die weken op zoek moest naar vervanging voor (merendeels) zieke leerkrachten. De peilingen waren een belangrijke motor en motivatie achter de actieweek en laten de stem van veel schoolleiders horen.
 
Door het lerarentekort en doordat ook de invalpool vaak leeg is, leidt die zoektocht naar vervanging steeds vaker tot kunst- en vliegwerk. Bovendien blijkt er vaak helemaal geen vervanger beschikbaar. In 11 procent van de gevallen gaat de schooldirecteur zelf maar voor de klas staan. In een derde van de gevallen lukt het helemaal niet om een oplossing te vinden. Het water staat schoolleiders echt aan de lippen, bleek uit de reacties op de peilingen:                     

  • “Het regelen en nadenken over vervanging en invullen van vacatures heeft mij de afgelopen weken ongeveer 75 procent van mijn tijd gekost. Tijd die ik liever besteed had aan ontwikkelen van onderwijs.”
  • “Het is bijna niet meer te doen. Ik voel dat we aardig in de kou staan als schoolleiders. Het maakt mij erg verdrietig om na al die mooie jaren dit mee te moeten maken. Het is echt een dieptepunt.”
  • “Met name het feit dat we als directie zelf voor de klas gaan (wat we natuurlijk wel doen) maakt het erg zwaar. Je hebt de hele dag een groep, onvoorbereid, en daarna ligt het eigen werk er nog dat in de avond gedaan moet worden. De hele dag door doen ouders en collega’s een beroep op je, ook als je voor de klas staat. Dat veroorzaakt grote druk.”
  • “Er is vaak niemand te krijgen en dat zorgt voor een spagaat. Het bestuur wil geen directeur voor de klas, de directeur wil geen leerlingen naar huis sturen.”

 
Vervolgactie: #wijschoolleiders drukken onze stempel
Onder andere op 15 maart aanstaande, tijdens het AVS-congres ‘Leiderschap in 4D’, kunnen deelnemende schoolleiders helemaal aan het begin van de dag wederom hun stem laten horen via de actie #wijschoolleiders drukken onze stempel. Ze hebben bijvoorbeeld de mogelijkheid een individuele videoboodschap aan de politiek achter te laten en kunnen op een ‘plakwand’ aangeven wat ze nodig hebben om hun werk goed te kunnen doen. De actie start al in de week voorafgaand aan het congres en loopt door tot en met juni. AVS-leden ontvangen hiervoor de benodigde informatie en materialen. Zie ook www.avs.nl
 

Gepubliceerd op: 9 maart 2019

Verschenen in

Kader Primair 7 (2018-2019) (Verder in dit nummer)

Doelgroep(en)

Primair onderwijs

 

Deel dit artikel

Goed onderwijs, goede MR (7e herziene uitgave september 2018)