Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » Vormgeven aan burgerschapsopdracht
Drie schoolportretten

Vormgeven aan burgerschapsopdracht

Auteur: Irene Hemels

Van een bloeiende debatcultuur en gezamenlijke activiteiten met wijkbewoners tot expliciete aandacht voor communicatievaardigheden en leerlingmediation: scholen geven op veel verschillende manieren vorm aan het bevorderen van actief burgerschap en sociale cohesie. Belangrijke waarden die ze over willen brengen: begrip voor anderen, verantwoordelijkheid nemen voor elkaar en verdraagzaamheid. Brede vorming in de praktijk.

Obs het Mozaïek, Arnhem
 
‘Door te debatteren leer je andermans mening tolereren’
Op obs het Mozaïek in Arnhem leren leerlingen vanaf groep 6 wekelijks debatteren onder leiding van leerkrachten. Er zijn scholen die de Tweede Kamer bezoeken om te kijken hoe de democratie en de samenleving werken. Maar als je écht wilt weten hoe de samenleving in elkaar zit, moet je goed leren omgaan met elkaar. Helemaal wanneer mensen andere ideeën hebben over zaken, zegt leerkracht Conny Ettema. Debatteren is daarvoor bij uitstek geschikt. “Debatteren draagt bij aan tolerantie en kan leiden tot meer verantwoordelijkheid en verdraagzaamheid. Het is lastig om te meten en het is echt geen Haarlemmerolie, maar wij zijn ervan overtuigd dat kinderen door debatteren dieper en kritischer leren nadenken en zich leren inleven in de ander.”
 
Eén waarheid
Na de moord op Theo van Gogh in 2004 hoorde Ettema reacties van haar groep 8-ers die er niet om logen. “Onze school staat in een onderwijsvoorrangsgebied en veel kinderen gaan uit van het bestaan van één waarheid en dat is het. Ik stond voor de uitdaging om de leerlingen te leren andermans mening te tolereren. Hoe ga ik het gesprek met hen aan zonder hun mening af te keuren, het moet voor hen namelijk wel veilig voelen.”
 
Meerdere kanten
Ettema ontwikkelde een leerlijn debatteren voor leerlingen vanaf groep 6. “Debatteren nodigt uit om je te verdiepen in wat de ander vindt en je op een respectvolle manier te uiten. Kinderen leren spelenderwijs – zonder boos te worden – dat er meerdere kanten aan een zaak zitten én ze vinden het heel leuk om te doen. Ze zien het als een spel en een wedstrijd, waarbij je goed moet kunnen argumenteren. Het is mooi om te zien dat hun zelfbewustzijn groeit. Debatteren doet een beroep op het actief gebruik van de woordenschat en het vergroten van de kennis van de wereld, wat weer een positieve invloed heeft op begrijpend lezen. Dat hoor ik ook terug van mijn collega-leerkrachten.” Al driemaal wonnen leerlingen van het Mozaïek het landelijke Debattoernooi voor basisschoolleerlingen.
 
Cburg college, vmbo-school (basis en kader), Amsterdam
 
‘Conflicten op een constructieve manier oplossen’
 
“Conflicten horen bij het leven. Conflicten zullen er ook altijd zijn. Het gaat erom dat leerlingen leren hoe ze geschillen en verschillen op een constructieve manier kunnen bespreken en oplossen”, zegt Rick Volder, directeur Cburg College, een school voor de vmbo basis- en kaderberoepsgerichte leerweg in Amsterdam. De onrust, ruzies en vechtpartijen beu, gooide de schoolleiding vier jaar geleden het roer drastisch om en voerde het programma ‘Vreedzame school – democratie kun je leren’ in. Sindsdien is er in alle klassen wekelijks aandacht voor communicatievaardigheden. Leerlingen leren feedback geven en moeilijke onderwerpen met elkaar bespreken. De positieve effecten lieten niet lang op zich wachten, vertelt adjunct-directeur Alex Liefhebber. “Docenten ervaren dat het rustiger is in de klassen. Er ontstond al snel een prettige sfeer, zoals je dat wenst op school. We merken veel dynamiek en acceptatie bij de leerlingen om elkaar te helpen.”
 
Fouten mogen maken
De aandacht voor communicatie is een schoolbrede pedagogische aanpak. Liefhebber: “Er gebeurt altijd wel iets in de klas wat je niet wilt. Jongeren gaan nu eenmaal soms over grenzen heen. De manier van omgang met probleemleerlingen is verbeterd. Waar voorheen nog weleens met een boze stem gesproken of geschreeuwd werd, hanteren we nu een andere aanpak waarbij de docent rustig blijft en in gesprek gaat met de leerling. Het gaat erom dat je niet de leerling afkeurt, maar zijn gedrag. We laten leerlingen ervaren dat ze er mogen zijn, dat ze fouten mogen maken en een mening mogen hebben. Dat is een belangrijk attitudeverschil en leidt ertoe dat jongeren zich anders, socialer gaan gedragen.” Directeur Volder: “We straffen minder en lossen dingen meer op met praten. Dat voorbeeldgedrag heeft effect. Het loopt minder snel uit de hand, escalaties zijn echt verleden tijd en schorsingen komen zelden meer voor.”
 
Leerlingmediation
Leerlingmediation maakt sinds kort deel uit van de aanpak. De eerste groep leerlingen heeft een speciale training gekregen om te bemiddelen bij kleine incidenten. Volder: “De animo hiervoor is heel groot. Met leerlingmediation stimuleer je dat leerlingen verantwoordelijkheid nemen voor elkaar. Dat was drie jaar geleden nog niet mogelijk, toen hadden ze nog onvoldoende handvatten om conflicten zelf op te lossen. Nu zie je dat leerlingen elkaar spontaan aanspreken en proberen ruzies te sussen. Er is wat meer begrip voor elkaar, waardoor zaken minder snel uit de hand lopen. Het is ook een mooie voorbereiding op hun taak in de maatschappij. Onze school richt zich op de commerciële dienstverlening. Communicatievaardigheden en omgangsvormen zijn daarbij heel belangrijk.”
 
Jenaplanschool de Wiekslag, Drachten
 
‘Ervaren dat je iets kunt betekenen voor de ander’
 
Jenaplanschool De Wiekslag in Drachten won in 2017 de Friese Onderwijsprijs voor de activiteiten die de school onderneemt met ouderen uit een naastgelegen zorgcentrum. Leerlingen koken elke maand met de bewoners, kleuters doen beweegspelletjes met hen en de hele school zet zich tijdens de jaarlijkse wandeltweedaagse in voor de ouderen. Kerstmis, Sint Maarten, de jaarlijkse pannenkoekendag en groep 8-musical: bij evenementen maken de naburige ouderen deel uit van het programma. Ouderen kunnen spontaan een kop koffie drinken in de aula van de school en de buitenruimtes van de twee instellingen liggen naast elkaar, zodat er elke dag wel contact is, vertelt directeur Mardineke Kuiper. “Als je aan burgerschap invulling wilt geven, ligt het voor de hand om dat op zo’n manier te doen dat je leerlingen kunt laten voelen wat het is.”
 
Woonomgeving
Het is belangrijk dat kinderen van jongs af aan leren dat ze deel uitmaken van hun eigen woonomgeving en daarin ook een verantwoordelijkheid hebben, zegt Kuiper. “We willen dat leerlingen hun leefomgeving leren kennen. Zo lopen leerkrachten regelmatig met een groep leerlingen door de wijk om bijvoorbeeld te ontdekken wat de speelplekken zijn en waar het winkelcentrum is. Als school staan we middenin de samenleving. We willen dat kinderen leren samenwerken, leren relaties aangaan en onderhouden. Weten wat er in je eigen wijk gebeurt en je buren leren kennen hoort daarbij. Hoe jong ze ook zijn, we willen kinderen leren dat ze iets kunnen betekenen voor de ander. Dat kan een groot of klein gebaar zijn. Hoe je er kunt zijn voor de ander leer je niet van achter een telefoonschermpje of door erover te vertellen. Dat leer je door echt te doen. Contact maken past ook erg bij onze schoolidentiteit. Wij zijn sociale wezens. We willen dat we op elkaar passen en oog hebben voor elkaar.”
 
Wederzijds begrip
De gemeenschappelijke activiteiten met de ouderen geven vooral veel plezier en verbondenheid. Kuiper: “Je ziet het voor je ogen gebeuren! Kinderen zijn spontaan, open en direct. Er ontstaat automatisch contact. Ze delen verhalen met elkaar. Er ontstaat ook meer wederzijds begrip. Kinderen zijn heel lief voor oudere mensen en leren geduld te hebben. Ouderen worden opener en helderder, maar ook fitter en actiever. In die acht jaar hier op school leren onze leerlingen dat de omgeving waarin je leeft bij je hoort. Ze ervaren daadwerkelijk dat het je vreugde geeft iets te doen en betekenen voor een ander. Deze ervaring nemen ze mee in hun verdere leven.”

Gepubliceerd op: 15 juni 2019

Verschenen in

Doelgroep(en)

Primair onderwijs

 

Deel dit artikel

De jaartaak in het primair onderwijs (Nieuwe versie juni 2019)