Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » Stoelendans brengt frisse wind
Nieuwe standplaats maakt directeur én school weer scherp

Stoelendans brengt frisse wind

Auteur: Marijke Nijboer

Als je een aantal directeuren van school laat wisselen, heeft dat een verfrissend effect op de hele organisatie. Twee schoolbesturen vertellen waarom zij kozen voor een directeurencarrousel.

Joep de Boer (61) had het prima naar zijn zin op De Piramide in Vught en hij verwachtte dat hij hier z’n loopbaan zou afronden. Maar toen hij werd gepolst voor een directeurschap op een andere school van hetzelfde bestuur, was hij snel enthousiast. “Op De Piramide zitten weinig kinderen van een andere herkomst. Mijn huidige school, De Walsprong in Zaltbommel, heeft juist veel anderstalige kinderen en daarnaast een ander onderwijsconcept. Ik ben heel blij dat ik aan het eind van mijn onderwijscarrière nog zo’n uitdaging krijg.” Naast De Boer verkasten aan het begin van dit schooljaar nóg vier collega’s. Bestuurder Esmée Smit van Stichting Regionaal Openbaar Onderwijs Maas en Meierij (STROOMM): “Directeuren van basisscholen blijven vaak lang aan hun school verbonden. Ik wilde graag wat beweging in de organisatie brengen. Ik zag enerzijds directeuren met ambities en kwaliteiten die naar mijn idee heel goed uit de verf zouden komen op een andere school. En anderzijds waren er ontwikkelingen in scholen waarvan ik dacht: wij hebben een directeur binnen onze stichting die precies bij dit vraagstuk zou passen.” Toen een van de directeuren van STROOMM vertrok, maakte die vrijgekomen plek het gemakkelijker om een beweging in gang te zetten. Smit ging allereerst in gesprek met Joep de Boer. “Op De Walsprong moest onder andere worden gewerkt aan de teamcultuur. Joep is heel ervaren; hij was dé directeur binnen onze stichting die daar geschikt voor was.” Bij de andere vier door Smit uitgekozen directeuren zaten twee mensen die al hadden aangegeven dat ze wel eens iets anders wilden, en twee jonge directeuren die daar zelf nog niet aan dachten.

Verrassingen
De bestuurder praatte met één directeur wat langer door. “Ik vroeg hem om meerschools directeur te worden, terwijl hij daar zelf geen voorstander van is. Dat was wel een uitdaging. Maar ik weet wat scholen nodig hebben en zie wat directeuren kunnen, en op zijn kennis en specifieke vaardigheden heb ik hem op kunnen aanspreken.” Smit: “Het is verfrissend om af en toe een nieuwe start te maken. Dat levert zowel de school als de directeur veel op.” Ze vindt dat als je mobiliteit promoot binnen je organisatie, de directie het goede voorbeeld moet geven. “De carrousel heeft een heel positieve uitstraling. Ook het managementteam kreeg een impuls. Toen de vijf directeuren toelichtten waarom ze deze keuze hadden gemaakt, zag ik een positieve flow door het MT gaan. Mensen dachten: dat kan dus ook.” Switchen is goed voor je ontwikkeling, beaamt Joep de Boer: “Het maakt je weer scherp en alert. Soms moet je noodgedwongen gaan bijleren. Mijn nieuwe school volgt bijvoorbeeld de principes van de high performance school (HPS), en doet veel met meervoudige intelligentie. Over beide onderwerpen heb ik me moeten inlezen. Dat is verrijkend.” Natuurlijk kom je soms voor verrassingen te staan op je nieuwe school. “Sommige dingen die je jarenlang op een bepaalde manier hebt gedaan, moet je nu loslaten of anders regelen.” Zijn oude team was aanvankelijk niet blij dat hij zou vertrekken. “Maar ik merk aan de signalen die ik af en toe opvang dat het prima loopt met mijn opvolgster. Ook mijn huidige school moest aan mij wennen, maar ik zie nog geen huilende collega’s.”

Gespreid herplaatsen
Ook het bestuur Vivente in Zwolle zette een directiecarrousel op. Waar STROOMM vijf mensen op dezelfde datum liet verkassen, koos Vivente voor spreiding. “We vonden het niet handig om iedereen op hetzelfde moment op een nieuwe plek te laten beginnen”, zegt bestuursvoorzitter Henk ter Wee. “Dan creëer je te veel onrust. Iedereen ontdekt namelijk zaken in z’n nieuwe school die om aandacht vragen en wil veranderingen doorvoeren. We gaan nu eerst even settelen, want zo’n wissel genereert een hoop beweging, op alle niveaus.” Vivente merkte dat het steeds moeilijker werd om goede nieuwe directeuren te vinden, vooral voor de grotere scholen. “We hebben een behoorlijk verloop gehad onder directeuren; mensen gingen na zo’n acht jaar om zich heen kijken. Het was dus zaak om onze goede directeuren binnen te houden.” Het idee voor de grootschalige wissel kwam vanuit het bestuur, en is volgens Ter Wee door de directeuren heel positief ontvangen. Vivente heeft vijftien scholen, variërend van honderd tot negenhonderd leerlingen, en vijf onderwijsconcepten. De organisatie kan directeuren dus prima de mogelijkheid bieden om door te groeien.

Professionaliteit
Drie jaar geleden ging de carrousel van start en hier werd anderhalf jaar voor uitgetrokken. Ter Wee: “We zijn het gesprek aangegaan met iedereen die zeven jaar of langer op een bepaalde school staat. Het is mooi om directeuren die misschien wat voorspelbaar zijn geworden of helemaal klaar zijn met hun klus, weer perspectief te bieden op een nieuwe omgeving.” Dat heeft een prikkelend effect. “Mensen gaan bewuster kijken naar hun eigen professionaliteit. Er zijn inspanningen nodig om de opbrengsten op peil te houden. In een nieuwe omgeving is het voor directeuren ook gemakkelijker om dingen te zien en benoemen.” Vivente hield rekening met de voorkeuren van de directeuren. “Daarnaast hebben we gekeken welke directeur succesvol zou kunnen zijn op een specifieke school. Daarbij letten we op de omvang, visie en ontwikkeling. Op een school met vierhonderd leerlingen zat bijvoorbeeld al ruim acht jaar dezelfde directeur. We kregen een vacature op een school met negenhonderd leerlingen. Toen zijn we met hem het gesprek aangegaan: zou dit niet een mooie volgende stap voor jou zijn? Hij ging ervoor. Vervolgens meldde de directeur van een andere school met ongeveer vierhonderd leerlingen dat hij toe was aan iets anders. Hij kon die vrijgekomen school uitstekend begeleiden naar een volgende ontwikkelingsfase. Zo is het treintje gaan rijden.”

Weerstand
Zowel Vivente als STROOMM hadden weinig moeite om directeuren los te weken van hun school. Als er al weerstand is, zegt Smit van STROOMM, komt die niet van de directeuren. “Die vinden het meestal fijn om te horen dat ze nodig zijn op een bepaalde plek.” Soms biedt een MR aanvankelijk wat verzet. Dat was met name het geval toen twee scholen door krimp samen een meerschoolse directeur kregen. Smit legde de betrokken teams en ouders uit dat zij ervoor kiest om directeuren echte directeurstaken te laten vervullen. “Ik wil hen niet voor de klas laten staan; ik vind dat je de kennis, competenties en vaardigheden van een directeur echt als zodanig moet inzetten.” Inmiddels is de GMR positief over de directeurenwissel. Beide bestuurders benadrukken het belang van goede communicatie. Smit: “Let op welk beeld er ontstaat door zo’n carrousel. Als je niet uitkijkt gaan mensen de directeurswissel labelen als een aanpak voor probleemscholen.” Ter Wee: “Als iemand van plek verandert, denken mensen al gauw dat hij niet goed functioneerde. Nu iedereen onze beweegredenen achter de carrousel kent, snapt men dat het om kansen op verdere ontwikkeling kan draaien.”

De verkaste directeuren van STROOMM kunnen indien nodig coaching of bijscholing krijgen. Ze hebben allemaal besloten om gaandeweg te kijken wat hun behoeften zijn. De twee meerschoolse directeuren gaan een kort scholingstraject over dit thema volgen. De twee jonge directeuren worden ondersteund door een ervaren collega. “Je vraagt iets van mensen, dus dan moet je ook iets bieden,” vindt Smit. Vivente bood de overgestapte directeuren een aantal masterclasses aan, gericht op ‘binden en boeien’. Verder worden alle directeuren geschoold in het kader van hun algemene professionalisering.

Onderlinge feedback
De organisatie van een directeurencarrousel vraagt veel van een onderwijsorganisatie. Maar die krijgt daar wel veel voor terug. Smit: “Ik ben heel trots op het resultaat, want het is geen gemakkelijk proces voor een schoolbestuur. Zo’n hele school veert op. De vanzelfsprekendheid waarmee iedereen in z’n rol zit wordt herijkt. Iedereen moet zich opnieuw laten zien aan de nieuwe directeur.” Ter Wee: “Als zo’n directeur op een andere plek komt en ziet wat zijn collega heeft achtergelaten, roept dat vragen op: waarom heb je dit zo ingezet, waarom heb je niet gehandeld bij een bepaalde leraar? Het heeft de onderlinge feedback verscherpt. Mensen zijn weer veel bewuster aan het werk.” Dat heeft zich echter nog niet vertaald in hogere opbrengsten. “En wat de leraren betreft: zij gaan anders aankijken tegen mobiliteit, maar die neemt onder hen nog niet toe.” Voor dat laatste gaat directeur De Boer zich zeker inzetten op zijn nieuwe werkplek. “Het moet ook voor leraren inzichtelijk worden dat een overstap erg verfrissend is. Vijftien jaar op dezelfde school zitten: dat zou eigenlijk niet meer voor moeten komen.”

Training
De eendaagse AVS-training ‘Meerscholendirecteur? Dat is echt wat anders!’ (po) vindt plaats op 23 maart 2016. Zie www.avs.nl/professionalisering

Gepubliceerd op: 4 december 2015

Verschenen in

Kader Primair 4 (2015-2016) (Verder in dit nummer)

Doelgroep(en)

Primair onderwijs

 

Deel dit artikel

Integrale Kindcentra, handboek voor directeuren en bestuurders