Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » Samen de stilte doorbreken
Kindermisbruik wordt vaak niet of veel te laat gesignaleerd

Samen de stilte doorbreken

Auteur: Susan de Boer

Om seksueel geweld tegen kinderen beter te kunnen voorkomen, signaleren en bestrijden, is het belangrijk dat scholen bijvoorbeeld beschikken over een speciaal opgeleide vertrouwenspersoon waarbij kinderen, leraren en volwassenen terecht kunnen met vragen over en meldingen van seksueel misbruik. Daarnaast is goede seksuele voorlichting nodig, en het bewustzijn dat tegengaan van seksueel misbruik deel uitmaakt van kinderrechten.

“De school wordt gezien als dé vindplaats van kinderen met problemen”, zegt AVS-voorzitter Petra van Haren. “Dat betekent niet dat de school altijd de aangewezen instantie is om die problemen op te lossen. Maar in geval van seksueel misbruik is er een onderwijskundig argument. We hebben immers te amaken met een kind in een onveilige situatie.We weten dat kinderen veiligheid nodig hebben om goed te kunnen leren. We willen gelijke ontwikkelingskansen voor iedere leerling, dus is het van belang dat we zorgen voor veiligheid. Daarom is het belangrijk voor scholen in gesprek te gaan over seksueel misbruik.”

Moeilijk bespreekbaar

Breaking the silence together, seksueel misbruik van kinderen en wat scholen ertegen kunnen doen, is ook het centrale thema van de conferentie van Europese schoolleidersorganisatie ESHA op 15 juni in Noordwijk. Want stilte is er rond seksueel misbruik, zegt Alida Oppers, Algemeen Directeur van het ministerie van OCW in haar inleiding. “Zowel voor de kinderen zelf als voor ouders, leraren en schoolleiders is het een moeilijk bespreekbaar onderwerp. Daardoor wordt kindermisbruik vaak niet of veel te laat gesignaleerd. Maar we kunnen geen oplossingen vinden als we ons niet bewust zijn van het probleem. Daarom is het belangrijk dat we een veilige omgeving scheppen waarin kinderen hun verhaal kunnen doen.” Oppers signaleert daarbij wel een paar dilemma’s. Hoever reikt bijvoorbeeld de verantwoordelijkheid van scholen? “Scholen hebben relevante kennis en expertise in huis. Maar ze kunnen het niet alleen, ze moeten samenwerken met maatschappelijke organisaties en het juridisch apparaat.” Daarnaast is het belangrijk op het juiste moment in te grijpen. Hoe bepaal je dat moment? “Je kunt niet bij een vaag vermoeden iemand gaan beschuldigen. Maar je kunt het ook niet laten lopen met het risico dat het kind in een onveilige situatie blijft.” Ten derde vraagt Oppers zich af wat dit betekent voor de professionalisering van leraren. “Wat is er nodig om leraren voldoende toe te rusten? Of moeten we meer hulpverleners inschakelen op scholen?” Om zo vroeg mogelijk te kunnen signaleren, is het belangrijk om te melden, benadrukt Oppers. “De Meldcode Huiselijk geweld en kindermishandeling, die in 2013 van kracht is geworden, wordt per 1 januari 2019 uitgebreid met de verplichting een afwegingskader in de code op te nemen. Daar moeten scholen mee aan de gang. De overheid faciliteert dat onder meer door de Beweging tegen Kindermishandeling te ondersteunen.”

Vertrouwen

Het verbeteren van openheid over seksueel misbruik ziet ook Natalia Fernandez, directeur van de Spaanse Stichting voor preventie van seksueel misbruik Vicki Bernadet, als dringend noodzakelijk. “De school heeft de taak te signaleren dat een kind in de knel zit. Vaak zie je meerdere problemen samenkomen in het gezin of in het kind. Dat kan een school niet aanpakken, maar wel signaleren en melden.” Op veel scholen is een vertrouwenspersoon aangesteld. Maar dat is niet genoeg, vindt Fernandez: “Kinderen vertellen het wanneer het hen uitkomt, aan iemand die zij vertrouwen. Dat kan best iemand anders zijn dan de vertrouwenspersoon. Daarom is het nodig dat alle leraren weten hoe ze moeten reageren en wat ze kunnen doen. Ook moet er helderheid zijn over het verdere verloop. Waar wordt vervolgens gemeld, wie gaat ermee verder? Als daar onduidelijkheid over is, loop je het risico dat het kind steeds opnieuw zijn of haar verhaal moet doen en dat is schadelijk.”

Preventieve activiteiten

Signaleren en melden zijn belangrijke onderdelen van de bestrijding van seksueel misbruik, maar er moet meer gebeuren, zoals de bescherming van kinderrechten. George Nikoliadis, psychiater en voorzitter van de Lanzarote Committee – een door de Raad van Europa opgerichte organisatie ter bescherming van kinderen tegen seksuele uitbuiting en seksueel misbruik – pleit voor een interdisciplinaire en intersectorale benadering. Daarbij moet gebruik worden gemaakt van evidence based aanpakken en uitgegaan worden van empirische data. Preventieve activiteiten, die niet alleen zijn gericht op slachtoffers maar op alle kinderen, systematisering en standaardisering van procedures en kindvriendelijke hulpverlening zijn nodig. “Sinds de jaren negentig kijken we niet meer naar het slachtoffer alleen, maar willen we alle kinderen bereiken. Misbruik kan in het gezin of in de school plaatsvinden. De school en de gezondheidsorganisaties hebben de plicht om kinderen te helpen.” Preventie, bescherming en vervolging zijn op alle niveaus nodig. De Lanzarote Committee pleit daarom voor diverse maatregelen die overheden zouden kunnen nemen, zoals een goede screening van professionals die werken met kinderen, seksuele voorlichting op scholen en in gezondheidscentra, de dader of verdachte uit huis plaatsen in plaats van het kind, en het minimaliseren van het aantal contacten dat een kind moet hebben met vervolginstanties als justitie. Voor de school is volgens Nikoliadis bewustwording een van de belangrijkste elementen. “Als je je er als leraar je ervan van bewust bent dat ook in jouw klas een kind zit dat seksueel wordt misbruikt, dan kijk je anders naar de groep. Je let beter op.”

Seksuele voorlichting

Goede seksuele voorlichting legt een basis voor gesprekken over seksueel misbruik. “Het moet eerst gaan over gezonde seksuele relaties. Daarna kun je gaan praten over wat er mis kan gaan”, zegt Aina Masgoret Ràfols van de Stichting Vicki Bernadet. “We moeten kinderen woorden geven om te benoemen wat er gebeurt. Dat doen we in de context van gewone seksuele voorlichting, waarbij we niet alleen ingaan op de biologische aspecten, maar ook op de affectieve.” Daarnaast moeten kinderen expliciet leren wat hun rechten zijn. De Europese organisatie Breaking the silence together, waarvan Vicki Bernadet deel uitmaakt, heeft voor scholen een internationaal programma ontwikkeld voor het omgaan met seksueel misbruik en de bewustwording van kinderen van hun rechten. “Volwassenen moeten deze rechten respecteren. Het is belangrijk dat kinderen dit weten en ook zo voelen.”

Verschillende waarden en normen

Europese landen verschillen in waarden en normen. Openheid rond seksualiteit is niet altijd vanzelfsprekend. Zo vertelt Eszter Salomon, voorzitter van de International Parent Organisation (Hongarije) dat er landen zijn waar überhaupt niet wordt gepraat over seks. “In traditionele culturen in landen als Italië, Griekenland en Portugal is seks een taboeonderwerp. Als je daarover praat op scholen worden ouders boos. Dan kun je ook niet vertellen wat een gezonde seksuele relatie is. Ook zijn er verschillen in culturen binnen de samenleving van één land. Kussen of knuffelen in het openbaar vindt niet iedereen vanzelfsprekend, sommigen ervaren dat als een schending van de integriteit van het lichaam. We weten ook dat sommige immigranten afkomstig zijn uit een cultuur waarin alle vrouwen die zonder sluier op straat lopen, prostituees zijn. Dat zijn zaken die we moeten bespreken.” Hoewel landen en culturen verschillen in waarden en normen, is het fenomeen kindermisbruik universeel en vraagt het om actie. Petra van Haren: “Als Europese schoolleidersorganisatie ESHA kunnen we bijdragen door kennis en ervaringen over het onderwerp te delen en zo het bewustzijn te vergroten. Niet ieder land zal op dezelfde manier te werk gaan, maar we moeten met elkaar methodes en instrumenten ontwikkelen en inzetten om kinderrechten te beschermen.”

Het preventieprogramma Breaking the silence together heeft materiaal ontwikkeld om seksueel misbruik internationaal bespreekbaar te maken op scholen en de bewustwording van kinderen over hun rechten te vergroten. Meer informatie: www.preventingchildsexualabuse.eu/community-prevention-program

Beweging tegen kindermishandeling

Om de signalering en aanpak van kinder­­mishandeling te verbeteren, hebben de AVS, PO-Raad, VO-raad, Branche­­organisatie Kinderopvang, Belangen­­vereniging van Ouders in de Kinder­opvang (BOinK), Ouders & Onderwijs, Sociaal Werk Nederland en Branche­vereniging Maatschappelijke Kinder­opvang de Beweging tegen Kinder­mishandeling opgericht. 
Doel van de beweging is onder meer de bekendheid met de meldcode en het afwegingskader te vergroten. Vanaf 1 januari 2019 moeten professionals signalen van ernstige acute of structurele onveiligheid van kinderen melden bij Veilig Thuis. De onderwijs- en welzijnsorganisaties beschrijven de situaties waarom het gaat in het afwegingskader dat is opgenomen in hun eigen Meldcode Huiselijk geweld en kindermishandeling.

Meer informatie over de Beweging tegen Kindermishandeling:
Hermien Jacobs, projectleider Onderwijs, info@hermienjacobs.nl

Downloads en links
Gepubliceerd op: 1 september 2018

Verschenen in

Kader Primair 1 (2018-2019) (Verder in dit nummer)

Doelgroep(en)

Primair onderwijs

 

Deel dit artikel

Jaargids PO (2019-2020) (Met agenda en professionaliseringsaanbod)