Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » Ook hoogbegaafde kinderen willen deel zijn van een groep
Nog veel vragen over effectieve begeleiding

Ook hoogbegaafde kinderen willen deel zijn van een groep

Auteur: Lisette Blankestijn

Veel scholen ontbreekt het aan kennis en ervaring om hoogbegaafdheid te signaleren bij leerlingen en ze vervolgens goed te begeleiden. Grote valkuil: denken dat zij vanzelf leren. “Wees vooral niet bang ze door te verwijzen naar een school waar ze beter op hun plek zijn.”

Binnen een eigen groep, tussen de ‘gewone’ leerlingen of met plusklassen waar ze wekelijks een of meer dagen terecht kunnen: op allerlei manieren en niveaus wordt geprobeerd in de onderwijsbehoefte van hoogbegaafde kinderen te voorzien. Gespecialiseerde scholen kunnen andere scholen
in een samenwerkingsverband ondersteunen. Maar de eerste uitdaging komt daarvoor al: de signalering. “Idealiter wordt hoogbegaafdheid vóór de basisschool gesignaleerd, bijvoorbeeld door het consultatiebureau”, stelt Evelyn Kroesbergen, hoogleraar Orthopedagogiek aan de Radboud Universiteit en gespecialiseerd in leerproblemen. “Doordat dit meestal niet gebeurt, komt het op het bordje van het onderwijs, terwijl leerkrachten
daarvoor vaak kennis en ervaring missen.” Een rechtstreeks gevolg van een tekort aan geschoolde specialisten is dat vage adviesbureautjes als pad- denstoelen uit de grond schieten, constateert Kroesbergen. “Meestal met de beste bedoelingen, maar zonder de juiste onderbouwing stellen zij hoog- begaafdheid vast en bieden ze begeleiding. Ik vind dat heel kwalijk, want je biedt zo niet altijd het goede. Ouders ‘kopen’ daar soms een hoog IQ.”
 
ADHD-stempel
Het probleem reikt verder: wordt hoogbegaafdheid wel correct gesignaleerd, dan ontbreekt het vervolgens vaak aan passende begeleiding. Kroesbergen: “Een kind kan dan moeilijk gedrag gaan vertonen. Of onderpresteren om maar niet op te vallen. Sommige kinderen zijn zo gewend alles snel te leren dat ze zich niet langer dan vijf minuten kunnen concentreren en dan druk gaan doen. Dan kunnen zij zomaar het stempel ADHD krijgen, terwijl dat niet aan de hand is – ze zijn domweg niet genoeg uitgedaagd om langer op een probleem te puzzelen.”
 
Gepest
Op cbs Ten Holtens Erve in Nijbroek ziet het team de gevolgen als kinderen die passende begeleiding niet krijgen. “Als een begaafd kind vanaf een andere school binnenkomt, heeft het soms al een hele geschiedenis. Vaak is het gepest of heeft het andere trauma’s”, vertelt directeur Jolanda de Boer. “Wij kijken dan: hoe kunnen we dit kind de beste zorg bieden en hoe verhoudt zich dat tot de rest van de klas? Voor ieder kind is dat maat- werk.” Van de 66 kinderen in haar leerlingenbestand heeft bijna de helft begaafdheidskenmerken. Dat was niet altijd zo. “In 2010 had de school nog maar 28 kinderen. Toen is besloten iedereen aan te nemen, ook kinderen met leer- en gedragsproblematiek. Daarbij hebben we ons gespecialiseerd in begaafdheid.” Ten Holtens Erve biedt Passend onderwijs binnen de normale klassenstructuur. Een hoogbegaafdheidsspecialist en een remedial tea- cher ondersteunen daarbij. “Begaafde kinderen willen normaal gevonden worden, ze willen gewoon les met hun niet-hoogbegaafde vriendjes.
We vinden het belangrijk dat de kinderen elkaars waarde leren zien. Voor onze leerlingen is het heel normaal als iemand een klas hoger of lager meedoet. In de ochtend hebben we het standaardprogramma voor taal en rekenen, waarbij we wel differentiëren met onder andere pluswerk uit de methodes en een verrijkingsaanbod. Begaafde kinderen kunnen daarnaast met de projectmethode ‘Leskracht’ verdiepend aan de slag met verschil- lende leervragen.”
 
Volhardende ouders
Op Ten Holtens Erve is de grootste puzzel het managen van de verwachtingen van de ouders, vertelt De Boer. “Veel zij-instromende begaafde kin- deren hebben een lastige geschiedenis en hun ouders hopen dat hun kind bij ons in korte tijd weer blij is. Dat lukt uiteraard niet altijd en dat kan lastig zijn. Ouders zijn vaak erg volhardend, ook in hun prestatiegerichtheid. Soms kampen ze met een trauma uit hun eigen jeugd.”
De Boer denkt dat meer kennis en kunde in scholen nodig zijn. “Een andere grote valkuil bij hoogbegaafde kinderen is dat leerkrachten denken dat zij vanzelf leren. Maar ook zij hebben instructie nodig. Dat ‘leren leren’ is voor ons een belangrijk aandachtspunt. Vaak kampen deze leerlingen  ook met faalangst door hun perfectionisme. Daarnaast heeft de ontwikkeling van de executieve functies soms extra aandacht nodig.”
 
Klas overslaan
Veel wetenschappelijke kennis over hoogbegaafdenonderwijs ontbreekt nog, aldus hoogleraar Kroesbergen: “Er is veel meer onderzoek nodig naar signalering en de effectiviteit van methoden en interventies. En de kennis die er is, zou beter met het onderwijsveld gedeeld moeten worden. Veel leraren zijn bijvoorbeeld huiverig om een leerling een klas over te laten slaan, terwijl uit onderzoek blijkt dat de effecten van versnelling meestal positief zijn, ook in sociaal-emotioneel opzicht.” Toch worden er stappen gezet, vindt zij. “Onderzoekers van de Radboud Universiteit lanceren
dit jaar een platform om interventies te verzamelen waarvan de effectiviteit wetenschappelijk is aangetoond: Wetenschappelijk Expertisecentrum Radboud Talent In Ontwikkeling, oftewel RATIO.”
 
Chinese les
Er zijn ook argumenten om hoogbegaafde leerlingen juist in een eigen groep te zetten. Dat gebeurt op basisschool Tweemaster-Kameleon in Oost- Souburg, een school met dertien groepen waarvan vijf voor hoogbegaafden, de zogenoemde SterQ!-klassen. “Vanaf groep 3 bieden wij hoogbe- gaafde kinderen fulltime onderwijs. Zo’n eigen groep heeft grote voordelen”, vertelt directeur Ruud Hoogesteger. “Het is belangrijk dat leerlingen een klik hebben met hun leerkracht. Bij ons heeft iedere leerkracht echt iets met deze doelgroep. Daarnaast willen kinderen onderdeel zijn van een groep. Met gelijkgestemden hoeven ze zich minder aan te passen en worden ze cognitief meer uitgedaagd.” De hoogbegaafde leerlingen werken meer met thema’s en volgen topdownonderwijs: niet stap voor stap via eenvoudige deelopdrachten, maar juist vanuit het complexere grote geheel of hogere doel van een opdracht. Hoogesteger: “Dat werkt voor hen het beste. Vakken als rekenen en taal doen ze in de helft van de tijd, zodat we onderwijstijd over hebben voor verrijking. Spaans of Chinees bijvoorbeeld. Of schaken. Daarvoor huren we gastdocenten in. Daarnaast volgen de leerlingen creatieve vakken en gaan ze koken. De andere kinderen komen ze tegen tijdens klasoverstijgende activiteiten en bij het buitenspelen.”
 
Huppelend



“Wees vooral niet bang om hoogbegaafde kinderen door te verwijzen als je denkt dat ze op een andere school beter op hun plek zijn”, tipt Hoogesteger.
 
 
“Wij hebben leerlingen die dertig kilometer verderop wonen, maar die komen bij ons ’s middags wél huppelend naar buiten.” Hoogesteger wil   meer naar buiten treden met de kennis van zijn team en een regiofunctie gaan vervullen. “Ten eerste om de kinderen die niet op onze school zitten   te kunnen helpen en ten tweede om het werk van mijn eigen personeel te verdiepen.” Samen met een schooldirecteur uit Zierikzee wil Hoogesteger hiervoor een subsidie aanvragen uit de landelijke regeling die minister Slob van OCW in maart 2018 bekendmaakte.
 
Autisme
Toch kent ook de Tweemaster-Kameleon uitdagingen. Ook in de hoogbegaafdengroepen zijn er leerlingen die erbovenuit steken. “In principe werken de SterQ!-groepen al een leerjaar hoger, maar sommige leerlingen kunnen nog sneller gaan en zijn in groep 7 cognitief klaar voor het  vo. Als ze er ook sociaal-emotioneel aan toe zijn, kunnen ze vroegtijdig uitstromen.” Een andere uitdaging vormen hoogbegaafde leerlingen die ‘dubbel bijzonder’ zijn: niet alleen hoogbegaafd, maar hebben ook autistische kenmerken of een andere stoornis. Directeur Hoogesteger: “Zij kunnen gewoon bij ons terecht. Maar wij zijn niet in autisme gespecialiseerd, dus we kijken tijdens de intakeprocedure wat de overhand heeft. Leerkrachten noemen soms een kind autistisch dat daar wel kenmerken van heeft, maar in wezen hoogbegaafd is.”
 
In juli nam de Tweede Kamer een motie aan om de samenwerkingsverbanden op te dragen ook het passend onderwijsaanbod voor hoogbegaafde kinderen te bekostigen en te voorkomen dat daarvoor een eigen bijdrage aan de ouders gevraagd wordt.
 

De expertise van de schoolleider

Hoe zorg je dat je goed bent toegerust om leiding te geven aan onderwijs aan hoogbegaafden? Schooldirecteur Jolanda de Boer: “Ik heb mijn ken- nis gaandeweg opgedaan. Mijn team en ik hebben enorm veel geleerd van onze ECHA-specialist (European Council for High Ability, een Europese organisatie om het onderwijs aan (hoog)begaafde leerlingen te verbeteren, red.). Waar nodig schakel ik mensen in om te kijken hoe we Passend onderwijs vorm kunnen geven voor alle kinderen op onze school.” Collega-directeur Ruud Hoogesteger: “Ik heb Onderwijskunde gestudeerd, maar ben geen hoogbegaafdheidsspecialist. Het zijn de leerkrachten die weten hoe je deze kinderen les geeft. Mijn kwaliteit moet zijn om naar hen te luisteren en met hen in gesprek te gaan.” Kim Verweij, SterQ!-leerkracht in groep 4/5: “Ruud denkt in mogelijkheden en oplossingen. Hij netwerkt met andere schooldirecteuren en biedt de leerkrachten kansen. Toen ik me na mijn Leonardo-opleiding verder wilde ontwikkelen, zocht hij mee   naar een geschikte opleiding en organiseerde daar tijd en ruimte voor. Zijn kennis over hoogbegaafdenonderwijs heeft hij van ons.”

Gepubliceerd op: 1 september 2019

Verschenen in

Doelgroep(en)

Primair onderwijs

 

Deel dit artikel

Jaargids PO (2019-2020) (Met agenda en professionaliseringsaanbod)