Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » Maak leerlingen privacybewust
Laat kinderen en jongeren ervaren wat er met hun gegevens gebeurt

Maak leerlingen privacybewust

Auteur: Lisette Blankestijn

De bescherming van de (online) privacy van leerlingen valt of staat met hun eigen gedrag. Hoe leer je kinderen hun gegevens te beschermen? En wat kunnen scholen opsteken van hun leerlingen?

Er is natuurlijk veel lesmateriaal beschikbaar over gegevensbescherming, meestal gratis. Scholen gebruiken dit soort pakketten vooral om met de klas in gesprek te gaan. De Autoriteit Persoonsgegevens liet voor groep 7/8 het lespakket Privacy ontwikkelen. Het Online Masters-lesprogramma (van VodafoneZiggo in samenwerking met Mediawijzer.net & ECP/Veiliginternetten.nl) bevat een nieuw onderdeel over persoonsgegevens & privacy. Mediawijzer.net heeft de MediaMasters Club. En ook het Nationaal Media Paspoort (doorlopende medialeerlijn van po tot en met mbo) is AVG-proof en bevat lessen die het ­privacybewustzijn van leerlingen aanscherpen.

Wachtwoord niet delen

Obs De Tweemaster in Nigtevecht werkt met het Nationaal Media Paspoort en besteedt daarbij ook aandacht aan privacy. Locatiedirecteur Nick Homan: “Ik stond nog als leerkracht voor groep 7/8 toen de AVG werd ingevoerd. Doordat dit op het Jeugdjournaal kwam, werd privacy onderwerp van gesprek in de klas. En toen later de toestemmingsformulieren werden meegegeven voor de ouders, hebben we de kinderen hun mening gevraagd: hoe voelt dat, dat wij jullie foto’s op onze Facebookpagina zetten? Het werd een heel open gesprek. Dat vind ik mooi aan het Media Paspoort: dat vragen je ertoe aanzetten om het gesprek aan te gaan. Kinderen moeten echt leren dat ze hun wachtwoord niet met anderen moeten delen. Verder laten we hen nadenken: een foto online, wil je dat? En als het een foto van jou in je bikini is? Sommige kinderen maakt het niks uit, anderen willen niets delen.” Bamber Delver, directeur van de Nationale Academie voor Media en Maatschappij die het lesmateriaal uitbrengt: “Het Nationaal Media Paspoort richt zich op intrinsieke motivatie en laat kinderen voelen wat privacy-schending (zoals het misbruiken van je wachtwoord of identiteit) inhoudt.” Een van de opdrachten voor groep 5: bedenk een nickname waarvan niet meteen duidelijk is dat het om jou gaat en een wachtwoord dat geheim is en voor een ander niet makkelijk te raden. Delver: “Het heeft geen zin om tegen kinderen te zeggen: zo moet je het doen. Wel werkt: leerlingen hun eigen motivatie en strategie laten beschrijven om hun privacy te bewaken. Want waarom zou een kind dat doen? Ze ontdekken dit zelf. Kinderen hebben namelijk geen privacy; ze zijn immers al online en geven daar allerlei gegevens weg.”

Kritisch nadenken

Ook Dennis Jurhill (docent Engels aan het St. Michaël College in Zaandam en winnaar van de eTwinningprijs voor het Better eSafe than sorry-project) laat zijn leerlingen zelf kritisch nadenken. “Daarvoor laat ik hen onderzoeksvragen maken, bijvoorbeeld over de vraag: ‘Hoe kun je je privacy waarborgen op sociale media?’ Leerlingen maken vragenlijstjes en leggen die voor aan klasgenoten en vrienden om erachter te komen hoe die hiermee omgaan.”

Aansprekend

Jenaplanschool ‘t Vlot in Hoogezand was de provinciale winnaar van de MediaMasters Game 2017. Deze game van Mediawijzer.net is onderdeel van de Week van de Mediawijsheid (jaarlijks in november). Tom Verbeek, bovenschools directeur: “Wij doen elk jaar mee. Leerlingen kunnen nu, driekwart jaar later, nog steeds terughalen wat ze geleerd hebben over het gebruik van wachtwoorden en het delen van foto’s en andere gegevens.” Verbeek merkt dat feitelijke kennis het onderwerp doet leven. “Onze leerlingen weten wel dat ze een goed wachtwoord moeten bedenken. Maar als je dan vertelt dat een wachtwoord van 8 tekens in 22 minuten te kraken is, terwijl voor elk teken erbij uren extra rekenwerk nodig is, dan spreekt dat echt aan.”

Rondetafelgespek

Lowie Martens, coach van unit 3 (8-12 jaar) op het Amsterdamse kindcentrum Laterna Magica, werkt met het Online Masters-lesprogramma en kaartte het onderwerp aan in een klein project over digitaal burgerschap. “In een soort rondetafelgesprek hebben we eerst het woord geanalyseerd: wat is digitaal, wat zijn burgers, hoe hoor je je als mens te gedragen? Van daaruit legde ik de koppeling naar privacy. Wat betekent dat voor jou? Wat wil je delen en met wie? Toen het over het echte leven ging, kwamen kinderen met voorbeelden als de wc-deur, die ze op slot willen. Maar toen het gesprek op online privacy kwam, bleek het besef daarvan flink uiteen te lopen. De gamende jongens toonden meer bewustzijn van wat er met hun gegevens zou kunnen gebeuren. Terwijl het vooral puberende meisjes zijn die veel op sociale media zitten. Ik heb voorbeelden gegeven van hoe ik zelf mijn privacy bescherm. Ik heb bijvoorbeeld voorgesteld om voor sociale media en games een e-mailadres te gebruiken waaruit niet je echte naam te herleiden valt. Maar ze mogen zelf een concept vormen dat voor hen OK is.”

Inbedden

De meeste kinderen zijn niet onder de indruk van zaken als AVG-wetgeving, weet Barbara Raadsen Tielenius Kruijthoff (EDG Media, met een redactioneel team ontwikkelaar van Online Masters en het lesprogramma van de Autoriteit Persoonsgegevens). “Het gaat erom dat we kinderen bewust maken: welke informatie is van jou, en mag je dus beschermen?” Hoe krijg je dit soort stof naar binnen gelepeld, als leerlingen er nauwelijks interesse voor hebben? “Bed het in in een groter geheel. Online Masters heeft onder andere modules over programmeren, robotica en design. Dat vinden kinderen hartstikke leuk. De Safe Master-module bied je hierdoor gemakkelijk ook meteen aan.” Andere tip: laat kinderen en jongeren ervaren wat er met hun gegevens gebeurt. “Laat de klas online iets opzoeken, bijvoorbeeld over een bepaalde gymp. Een paar dagen daarna zien ze hoe die gymp steeds weer oppopt. Dán beseffen ze welke sporen ze online hebben achtergelaten.”

Kleuters

Op welke leeftijd wordt onderwijs in privacy relevant? Rond groep 5, klinkt het veelal, als kinderen zelfstandig online gaan. Bovenschools directeur Tom Verbeek: “Als kinderen een jaar of 10 zijn, worden de risico’s steeds groter.” Raadsen Tielenius Kruijthoff (EDG Media): “Je moet aansluiten bij wat een kind online doet. Speelt het Minecraft? Bespreek wat het daar doet. Zitten kinderen in een groepschat? Dan ga je daarover in gesprek.” In het Nationaal Media Paspoort komt het thema spelenderwijs al vanaf groep 1 aan bod, vertelt Bamber Delver. “Dan gaat het nog over het echte leven: aan wie zou jij een geheim vertellen? Wat ook werkt: kinderen uit groep 8 hierover laten praten met jongere kinderen.”

Onvolgroeide hersenkwab

Ook na de basisschool blijft het onderwerp relevant. “Leerlingen weten waar ze op moeten letten, toch overzien ze door hun hersenontwikkeling vaak niet welke effecten het delen van foto’s of andere informatie kan hebben”, weet docent Jurhill van het St. Michaël College. “Vergeet ook de groepsdruk niet: als iedereen op Snapchat zit, wil jij ook meedoen. Ik leg daarom uit wat de consequenties kunnen zijn als je daar je locatie deelt.” Rector Jeroen van Grunsven vertelt dat op zijn Zoetermeerse Picasso Lyceum het ontwikkelen van privacybewustzijn tot aan de bovenbouw aandacht krijgt (in het examenvak Informatica). “Dat dit een positief effect heeft merken we doordat er leerlingen spontaan naar ons toe komen als ze denken dat er iets niet in orde is.”

Elkaars privacy

Je eigen privacy is één ding. Maar hoe zit het met bewustwording van de privacy van anderen? Bovenschools directeur Verbeek: “Dat is lastiger. Doordat onze leerlingen in Google Docs samenwerken aan opdrachten, komt dit wel aan de orde. Want als je slordig bent met je wachtwoord, dan heeft de ander daar last van als er opeens een document weg is.” Locatiedirecteur Homan hoorde een mooi gesprek. “Twee vriendinnen hadden een foto van hen samen. De een vindt het prima om alles te delen, de ander wil dat juist helemaal niet. Dus toen de ene hun foto online wilde zetten, realiseerde ze zich opeens: wacht even, daarvoor heb ik dus toestemming nodig!”

Hackende leerlingen inzetten

Regelmatig in het nieuws: leerlingen die de gegevensbescherming van hun school kraken. Ook Jay, inmiddels havo 5-leerling van het Picasso Lyceum in Zoetermeer, kreeg als brugklasser een reprimande van de ict-coördinator/informaticadocent. “Ik was toen al druk bezig met computers. Het leek me leuk om te kijken hoe het zat met de netwerktechnische beveiliging van school. Met ARP-Spoofing kreeg ik de login-gegevens van de schoolboekenleverancier, en daarmee kon ik het schoolwerk van andere leerlingen inzien.” Helaas voor Jay: hij vertelde ‘de verkeerde personen’ over zijn inbraak. “Ik moest beloven dat ik niks meer zou proberen.” Inmiddels zit hij in zijn examenjaar. “Mijn profielwerkstuk gaat over het beveiligen van netwerken tegen hackers. Ik kijk daarbij ook naar onze eigen school.”
Jeroen van Grunsven, rector van het Picasso Lyceum, is vast van plan om whizzkids als Jay in te zetten bij de digitale beveiliging, vertelt hij. “We overwegen om een responsible disclosure verklaring (RDV) op de site te zetten. Je nodigt daarmee leerlingen uit om zwakke punten in het systeem op te sporen. Dat moeten ze natuurlijk niet op eigen houtje doen, maar wel na overleg met systeembeheer.”

Downloads en links
Gepubliceerd op: 1 september 2018

Verschenen in

Thema's

Doelgroep(en)

Primair onderwijs

 

Deel dit artikel

Op naar een integrale aanpak (Ontschotting in het sociale domein)