Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » ‘Juist nu kun je als school laten zien dat je er voor elkaar bent’

‘Juist nu kun je als school laten zien dat je er voor elkaar bent’

Auteur: Irene Hemels

Toolboxen, draaiboeken en introductiefilms met discussiepapers. Scholen zijn creatief in het uitventen van hun ervaringen met onderwijs aan vluchtelingenkinderen. Borging van expertise en het uitdragen van succesaanpakken voorkomt steeds opnieuw het wiel uitvinden. “We hebben al de naam een vluchtelingenschool te zijn, maar het gaat wel over een gemeenschappelijke maatschappelijke verantwoordelijkheid.”

Door schade en schande zijn we wijs geworden, zegt Jacqueline van Leeuwen, directeur van basisschool De Stromen in Alphen aan den Rijn lachend. Zes jaar geleden kreeg de school in een week tijd negen Somalische kinderen van twee gezinnen aangemeld. “We hadden nog niet eerder zo’n grote groep binnengekregen en hadden geen idee hoe het zou gaan. Het was ons wel meteen duidelijk dat we het eenmalige extra bedrag duurzaam wilden inzetten. We hebben een leerkracht opgeleid tot coördinator en leermiddelen aangeschaft.” Bij de eerste ontruimingsoefening na deze instroom waren ze een Somalische jongen kwijt. “We vonden hem in het magazijn, waar hij veiligheid had gezocht. Dat zette wel iets in gang. Ik wil niet zeggen dat zoiets niet meer kan gebeuren, maar we zijn er steeds beter in geworden. In feite ligt de borging bij de coördinator. Zij heeft een draaiboek ontwikkeld, overdenkt de dingen en bedenkt bij elke situatie hoe dat voor een vluchteling is. Haar rol is om collega’s steeds scherp te houden.” Vanaf medio 2014 meldden zich de eerste vluchtelingenkinderen uit Syrië op de school. Na een rustige periode van een aantal jaar werd de functie van coördinator weer afgestoft, vertelt Van Leeuwen. “De groepsleerkracht die destijds de coördinatorrol op zich nam, kreeg opnieuw deze opdracht. Zij borduurt voort op het draaiboek van destijds en past dat aan de nieuwe situatie aan.”

Netwerkje
Op veel scholen worden oud-leerkrachten ingezet om op vrijwillige basis extra taallessen te verzorgen voor vluchtelingenkinderen. Zo ook op De Dobbelsteen in Ulft, waar het afgelopen jaar elf kinderen uit Syrië en Somalië kwamen. Directeur Hans Epping: “We hebben op deze manier drie dagen een extra leerkracht die in kleine groepjes met de kinderen werkt. Een dag in de week is er een kindercoach op school om de kinderen te ondersteunen bij hun sociaal-emotionele ontwikkeling en eventuele trauma’s te signaleren. Daarnaast worden klasgenoten als maatje gekoppeld aan nieuwe leerlingen om hen wegwijs te maken en samen opdrachten uit te voeren.”

Voordeel van de gang naar een reguliere basisschool is de onderdompeling in de Nederlandse taal, vinden beide schooldirecteuren. Net als De Stromen zet ook het team van De Dobbelsteen in op het opbouwen van een relatie met het vluchtelingenkind en zijn gezin. Van Leeuwen noemt dat “het opbouwen van een netwerkje om de mensen heen. Wij leggen verbanden. Een moeder van een leerling op onze school met een Arabische achtergrond helpt bijvoorbeeld met tolken.” Epping: “We zijn geen hulpverleners, maar willen de ouders en de kinderen wel een gevoel van veiligheid geven. We brengen ze in contact met sportclubs en verenigingen. Meedoen draagt bij aan hun integratie.”

Gemeenschapsgevoel
De komst van vluchtelingenkinderen is een maatschappelijke uitdaging waaraan het onderwijs niet voorbij mag gaan, vinden de scholen. In Kortenhoef werkten drie basisscholen samen bij de eerste opvang van vluchtelingenkinderen die in oktober van dit jaar tien dagen in de plaatselijke sporthal verbleven. Marga Duijn, schoolleider van de Curtevenneschool: “We hebben gezamenlijk onze verantwoordelijkheid genomen. De drie schoolleiders stuurden samen een brief naar alle ouders van hun leerlingen met de boodschap dat we deze kinderen goed wilden opvangen en hen een beetje thuis laten voelen. Door deze gezamenlijke boodschap geef je negatieve tendensen geen kans.”
De Kortenhoefse scholen verzorgden een programma met veel taal, sport en cultuur. Leerlingen maakten tekeningen en versierden de sporthal, die als tijdelijke opvanglocatie diende. Een Syrische ouder die al langer in Nederland is, vertaalde het woord ‘Welkom’ in het Arabisch. Duijn: “We worden overladen met dingen die we als school moeten oppakken, dus zijn we best weleens voorzichtig met nieuwe zaken. Maar dat speelde hierbij geen enkele rol. We konden het begrip burgerschap concreet handen en voeten geven en kinderen laten zien dat wij er voor elkaar zijn. Als mensen het moeilijk hebben laat je hen niet in de kou staan. Als school draag je deze waarde uit. We hebben een sterk gemeenschapsgevoel ervaren.”

Buurt in school
Met de komst van vluchtelingenkinderen komt de maatschappij direct binnen op je school. Geldt dat ook voor de houding van sommige buurtbewoners? Van Leeuwen van De Stromen in Alphen aan den Rijn: “Met goed luisteren en uitleggen wat je motivatie is, kom je een heel eind. Heel bezorgde ouders hebben we nog niet gehad, maar ik ben me ervan bewust dat niet elke ouder even enthousiast is. Zolang het geen invloed heeft op het schoolklimaat hoeven we er niets mee. Wel proberen we als school niet te veel op de voorgrond te treden met dit onderwerp.”

Elk kind heeft recht op onderwijs, blijkt een krachtige motivator. Van Leeuwen: “Dit gaat verder dan alleen zeggen dat burgerschap belangrijk is. Het is ook een kwestie van doen. We vangen als school vluchtelingen en asielzoekerskinderen op en daarbij hoort dat je kinderen ook actief maakt. Bij ons kan dat eveneens doordat kinderen zich kunnen aanmelden als maatje.”

De Dobbelsteen werkt met Positive Behavior Support (PBS). Dat helpt in het tegemoet treden van het ‘wij-zij denken’ en in het contact met vluchtelingenkinderen, zegt schoolleider Epping. “PBS is een groepsaangelegenheid. Ouders, leerlingen en school moeten er allemaal achterstaan. Sociale veiligheid is leidend in onze aanpak en daarbij hoort dat je je prettig voelt. Dat geldt voor iedereen, of je als kind nu uit Nederland komt of uit het buitenland. Kinderen die goed gedrag laten zien worden hier voortdurend beloond en dat stimuleert elkaar. Kopieergedrag helpt vluchtelingenkinderen zich snel de mores eigen te maken.”

Zware klus
De Stromen en De Dobbelsteen vangen vluchtelingenkinderen op, iets dat verder maar weinig basisscholen in hun regio’s ook doen. Een situatie waar beide schooldirecteuren vanaf willen. Epping nodigt andere scholen uit om zijn toolbox voor nieuwkomers te gebruiken. Met daarin onder meer een startpakket voor de eerste dag, een uitgewerkt stappenplan per week, de taalmethodieken en materialen die worden gebruikt, met uitgeschreven wat de leerlingen op welk gebied op welk moment moeten beheersen.
Van Leeuwen van De Stromen: “We kunnen niet met een paar scholen alle vluchtelingen opvangen in Alphen aan den Rijn. Scholen vinden het spannend en zijn daarom afhoudend. Als je niet oppast sta je snel te boek als vluchtelingenschool. Dat kan een te zware klus worden. Het lukt nu zo goed vanwege de verscheidenheid aan al die verschillende leerlingen, waardoor nieuwkomers kunnen kennismaken met de Nederlandse samenleving. Dat willen we zo houden.”
Om andere scholen te stimuleren ook vluchtelingenkinderen op te vangen, heeft De Stromen samen met een collega-school van hetzelfde bestuur een introductiefilm gemaakt over hun onderwijs aan vluchtelingenkinderen. Alle scholen van het bestuur hebben de film ontvangen met een discussiepaper om met het eigen schoolteam het gesprek aan te gaan. “We willen graag dat scholen helder in beeld krijgen wat er nodig is om goed onderwijs aan vluchtelingenkinderen te geven.”

Didactische verwaarlozing
Marieke Postma van Lowan, de landelijke organisatie ondersteuning onderwijs aan nieuwkomers, pleit voor aparte taalklassen voor vluchtelingenkinderen die minder dan een jaar in Nederland zijn. “Iedereen doet zijn best op een buurtschool, soms zie je ook varianten van twee dagen in de week centrale opvang en drie dagen naar de school in de wijk, maar het kan beter en adequater in een taalklas waar een kind gedegen onderwijs in de Nederlandse taal krijgt volgens methodes die bewezen werken.”

De Fakkel in Heemskerk is zo’n centrale opvangklas voor neveninstromers uit de hele regio. De opvangklas, verbonden aan basisschool Het Rinket, bestaat uit drie taalklassen waar nieuwkomers maximaal een jaar naar school gaan voordat ze definitief naar een basisschool in hun buurt gaan. De ervaren leerkrachten hebben onder andere een NT2-specialisatie. Directeur Margriet de Boer waarschuwt voor didactische verwaarlozing: “Het let zo ontzettend nauw hoe je de taal aanbiedt en hoe je met de kinderen omgaat. Leerkrachten van reguliere basisscholen leggen nog te snel hun eigen normen op die van vluchtelingenkinderen. Soms krijgen wij kinderen die op een buurtschool zijn gestart, maar het daar niet redden omdat ze bijvoorbeeld te weinig instructie op maat hebben gekregen en men hen niet goed begreep.” Ze adviseert reguliere scholen: “Sta uitgebreid stil bij hoe je woordenschatonderwijs gaat aanbieden. Dat is zo belangrijk.” Ook Postma, tevens directeur van de Internationale Taalklas Haarlem, heeft een duidelijk advies voor scholen die vluchtelingenkinderen in reguliere klassen opvangen. “Zorg dat het hele team betrokken is bij het onderwijs aan nieuwkomers en dat je één, liefst regionale, visie hebt. Dat is een buffer tegen ad hoc inspanningen die niet altijd even goed uitpakken.”

Tijdens het AVS-congres op 18 maart 2016 staat in de workshop ‘De school als democratische oefenplaats’ (nr. 14) het creëren van een oefenplaats voor democratische burgerschapsvorming en maatschappelijke betrokkenheid centraal. En hoe je dat kunt relateren aan actuele thema’s als de toenemende diversiteit en de grote toestroom van vluchtelingen. www.avs.nl/congres2016

Gepubliceerd op: 4 december 2015

Verschenen in

Doelgroep(en)

Primair onderwijs, Voortgezet onderwijs

 

Deel dit artikel

Jaargids PO (2019-2020) (Met agenda en professionaliseringsaanbod)