Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » ‘Je kunt maar beter getraind zijn op het onverwachte’
Robert Biemans over leiderschap in onvoorspelbare situaties

‘Je kunt maar beter getraind zijn op het onverwachte’

Auteur: Larissa Pans

Hij is met zijn groep op patrouille in Libanon. Het is oktober 1982, sergeant Robert Biemans is 20 jaar en vervult zijn dienstplicht. Voor het eerst in zijn leven komt hij met zijn team onder vuur te liggen. Tijdens zijn opleiding zeiden zijn medesoldaten nog: ‘Jij bent dan wel onze commandant, maar wat jij kunt, kunnen wij ook.’ Tot die eerste beschieting.

Biemans: “Binnen de militaire opleiding leer je drills (bepaalde voorgeschreven acties, red.), zodat je zonder na te denken meteen weet wat je moet doen. Op het moment dat je beschoten wordt, ga je plat op de grond liggen en in dekking en lig je met je neus in de richting waarvan je denkt dat de vijand komt. Die drill voerde iedereen onmiddellijk uit. Maar daarna keken ze mij aan: ‘En wat nu? Gaan we terugschieten? Gaan we opstaan of blijven we in dekking? Niets doen?’ Van tevoren wist ik niet of ik het zou doen, maar ik pakte op dat moment mijn verantwoordelijkheid. Ik besloot om niet terug te schieten. We bleven een kwartier in dekking liggen en luisterden goed naar alle geluiden. Na verloop van tijd besloot ik: we horen niets meer, we staan op en vervolgen onze patrouille. Dat verliep gelukkig goed. ‘s Avonds hebben we het incident met elkaar geëvalueerd en toen bleek dat geen enkele van mijn soldaten mijn functie nog wilde overnemen.” Daar in Libanon, vierendertig jaar geleden, begon het voor Biemans: zijn fascinatie voor leiderschap tijdens ‘het onverwachte’. Het resulteerde in 2012 uiteindelijk in een promotie over leiderschap in onverwachte en onvoorspelbare situaties en zijn huidige werk is er ook nauw mee verweven. Biemans ontwikkelt en geeft trainingen over dit onderwerp. Niet alleen militairen hebben er mee te dealen in onzekere oorden als Afghanistan of Mali, ook schoolleiders kunnen anno 2015 voor hete vuren komen te staan. Letterlijk, of figuurlijk. Denk aan een geradicaliseerde moslim leerling die afreist naar Syrië en terugkeert als jihadist.

Of aan ‘Amerikaanse toestanden’: een leerling die met een pistool de school binnendringt en in het wilde weg begint te schieten. Daarom biedt het AVS Centrum Educatief Leiderschap samen met Biemans en zijn bedrijf IntSource eind augustus een driedaagse training ‘Leiderschap in onverwachte en onvoorspelbare situaties’ aan, bestemd voor schoolleiders in het funderend onderwijs (zie kader). “Want denk niet dat de veranderende en veranderde maatschappij en daaruit voortvloeiende nieuwe problemen wel aan jouw schooldeur voorbij zullen gaan”, zegt Biemans. “Mensen worden voor het blok gezet en moeten beslissen. Dan kun je maar beter getraind zijn op het onverwachte.” Een ferme – om niet te zeggen behoorlijk stevige – handdruk, groene ogen. Klinkt behoorlijk spannend, die training. De vraag rijst: wat staat de deelnemers te wachten? Biemans zegt met pretogen: “Het is niet zo van: ik zet mijn iPhone uit, ga achterover leunen en hoor het allemaal rustigjes aan. Nee: de training is, naast een intake, interactief.

Deelnemers worden aan het werk gezet met pittige casuïstieken, waarin ze worden geconfronteerd met onverwachte zaken.” Neem van Biemans aan dat je er als een ander – alerter – mens uitkomt. Met de nodige dosis zelfkennis. “Het zwaartepunt is reflectie op het eigen gedrag. Hoe ben je als mens? Hoe kom je als leidinggevende over op de groep? Dit wordt soms als pijnlijk ervaren door cursisten. Want het is lastig om iemand die vijftien jaar ervaring heeft en vindt dat ie over alle leidinggevende capaciteiten beschikt, tegenover een gedragstrainer te zetten die hem confronteert met verbeterpunten die hem zijn opgevallen tijdens de uitvoering van de casuïstiek.”

Wanneer kwam het onderwijs op uw netvlies?
“Anderhalf jaar geleden gaf ik een vergelijkbare leiderschapstraining en bij de intake bleek dat twaalf cursisten uit het onderwijs kwamen, waaronder de huidige AVSvoorzitter Petra van Haren. Het waren bestuurders en leidinggevenden uit alle onderwijsniveaus. Ik schrok van de hoeveelheid zaken die niets met onderwijs te maken hebben, waar schoolleiders mee worden geconfronteerd. Er spelen verschillende maatschappelijke problemen op scholen, of die nu in Almere of Rotterdam staan. Intimidatie, drugs, radicalisering, geweld op school, loverboys. En ik realiseerde me: er is zeker een parallel met de krijgsmacht te trekken of met situaties waarmee politie en brandweer te maken hebben. Net als toen met mijn groep in Libanon, kijken nu ook personeel, ouders en leerlingen een directeur aan en vinden zij dat deze hier iets mee moet doen. Sterker nog, ‘ellende op het schoolplein’ kun je niet afschuiven op een leraar of het hoofd P&O.”

Is het ingewikkelder geworden om een school te leiden? “Tegenwoordig moet je als leidinggevende in het onderwijs van goeden huize komen om het vak aan te kunnen. Een schoolleider zei na afloop van een training heel eerlijk: ‘Nou, ik heb dit zo drie dagen meegemaakt en als dit de wereld is waarin we leven, met alle snelheid door sociale media en de dynamiek van een gebeurtenis, dan weet ik niet of ik nog geschikt ben’. Het was iemand die heel goed was in op de winkel passen, maar geen persoon die terecht wil komen in een situatie waar het oorspronkelijke plan niet werkt en je met een andere beslissing het bootje moet zien te keren. Dat is een kwestie van veerkracht. Kan iemand meebuigen met het onverwachte?” Stel: een leerling radicaliseert en komt in traditioneel gewaad naar school, laat zijn baard staan, er is de dreiging van een wapen…
“Als schoolleider weet je wat voor toestroom van leerlingen je binnenkrijgt. De kracht van informatie is enorm. Hoe beter je geïnformeerd bent, des te gerichter kun je anticiperen. En kan een school van tevoren beleid maken op hoe je zo’n individu of groep als school gaat bereiken. Niet alleen dit jaar, maar ook voor de jaren erna. Als het beleid afwijkt van de operationele werkelijkheid, moet je tijdig bijsturen. Die flexibiliteit wordt verwacht van een leidinggevende.”

Is dat niet veelgevraagd voor mensen in het onderwijs?
“Ja, maar het is wel noodzakelijk. Eén persoon kan de veiligheid van iedereen in gevaar brengen. Alle radars moeten open staan. Niet de partij met de grootste kanonnen wint de oorlog, maar de partij die het best geïnformeerd is en daar het beste mee omgaat. Een leidinggevende moet binnen zijn of haar team mensen een mandaat geven om dingen te doen en hen dat vertrouwen geven. Niet van: ‘We konden de baas niet bereiken, dus gebeurde er niets’.”

Denk u dat iedereen het kan aanleren om koelbloedig te blijven en juist te handelen in een noodsituatie?
“Er zijn altijd mensen die dat niet kunnen. Daar kun je niet omheen. Dat wil niet zeggen dat ze slechte schoolbestuurders zijn. Dan komt de term ‘vertrouwen’ weer om de hoek kijken. Binnen een team laat je iedereen zijn kennis en kunde in kaart brengen en probeer je elkaar aan te vullen. In geval van oplopende spanning op school of in de wijk, moet je je omringen met mensen die voor een stuk complementariteit kunnen zorgen. De manager moet niet alles kunnen of kennen.”

Training

‘Leiderschap in onverwachte en onvoorspelbare situaties’ is een  driedaags trainingsprogramma – 26 tot en met 28 augustus aanstaande – voor schoolleiders in het primair en voortgezet onderwijs, met Robert Biemans als cursusleider.  leidinggevenden leren om vanuit verschillende invalshoeken te anticiperen op willekeurige, onverwachte gebeurtenissen waarvan de effecten mogelijk ingrijpend zijn. Ook krijgen deelnemers de mogelijkheid om eigen ervaringen te delen met
medecursisten. Deze training sluit (gedeeltelijk) aan bij de professionaliseringsthema’s ‘Persoonlijk leiderschap’ en ‘Regie & Strategie’ van het Schoolleidersregister PO. Meer informatie en aanmelden: www.avs.nl/cel/leadingtheunexpected
Gepubliceerd op: 17 mei 2015

Verschenen in

Doelgroep(en)

Primair onderwijs, Voortgezet onderwijs

 

Deel dit artikel

De jaartaak in het primair onderwijs (Nieuwe versie juni 2019)