Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » Intercultureel competent met (vroeg) Engels
Leren van internationaal georiënteerde scholen

Intercultureel competent met (vroeg) Engels

Auteur: Lisette Blankestijn

Er is een groot verschil in burgerschapskennis van leerlingen, rapporteert de onderwijs­inspectie in De Staat van het Onderwijs 2018. Wat kunnen we leren van scholen die extra inzetten op wereldburgerschap en/of meertalig onderwijs?

“Er is heel veel te leren”, vindt Stephan Meershoek, manager Dienstverlening primair/voortgezet onderwijs bij Nuffic, de organisatie voor internationalisering in het onderwijs. “Leerlingen van internationaal georiënteerde scholen krijgen een bredere blik op de wereld, begrijpen beter wat er internationaal gebeurt en hoe dat impact heeft op Nederland. Ze snappen ook beter hoe er vanuit een andere culturele invalshoek naar nationale en internationale ontwikkelingen wordt gekeken. Ze hebben vaak zelf ervaren hoe het is om samen te werken met mensen uit andere landen en culturen. Uiteraard helpt meertaligheid hierbij. Andere talen leren is noodzakelijk om internationaal te kunnen samenwerken, en met de taal wordt ook vaak een andere cultuur geleerd.”

De onderwijsinspectie ziet grote verschillen tussen scholen op het gebied van burgerschapskennis. Tegelijkertijd neemt het aantal internationale scholen en scholen die tweetalig onderwijs bieden toe. Alleen al in het voortgezet onderwijs volgen 36.000 leerlingen tweetalig onderwijs. Van oudsher was dit het domein van het vwo, maar het tweetalig havo groeit het hardst en ook voor vmbo-leerlingen groeit het aanbod.

Hand in hand

Actief wereldburgerschap en interculturele communicatieve competenties gaan in de Curriculum.nu-conceptvisie van het leergebied Engels/moderne vreemde talen hand in hand met het leren van een vreemde taal. Dennis de Kruif, lid van het ontwikkelteam Engels/moderne vreemde talen van Curriculum.nu én directeur van de obs Van Rijckevorselschool in Hoek van Holland, onderschrijft dit: “Natuurlijk hangt het besef van diversiteit samen met het klimaat op de school en waar die school staat. Maar door een vreemde taal te leren, besef je dat er verschillen zijn in de wereld. Taal zegt iets over cultuur. Meertaligheid stimuleert respect voor culturele diversiteit, opent de weg naar wereldburgerschap en maakt van leerlingen open en sociaal-cultureel bewuste individuen.” Hij is dan ook groot voorstander van vroeg vreemdetalenonderwijs (vvto): “Onze school is een Early Birdschool. We concentreren ons op de spreekvaardigheid, het leren communiceren in het Engels.” De Kruif pleit voor ambitieuze doelen en duidelijke eindtermen voor het vreemdetalenonderwijs. “De doorstroom po-vo kan veel beter, de niveauverschillen tussen leerlingen zijn nu zo groot dat de leraar in de brugklas vaak maar weer bij het begin begint.”

Kwaliteit

Ook Nuffic is pleitbezorger van onderwijs in het Engels, dat volgens Meershoek niet ten koste gaat van de Nederlandse taalvaardigheid: “Het is een randvoorwaarde om internationaal mee te kunnen. Er is heel veel onderzoek dat laat zien dat het leren van een tweede taal geen negatief effect heeft op de eerste taal. Leerlingen doen het minstens even goed in het Nederlands en vaak zelfs iets beter. Dat komt doordat meer aandacht voor taal bijdraagt aan de algehele taalontwikkeling van het kind, dus ook de moedertaal. Ook voor kinderen die Nederlands niet als moedertaal hebben, gaat Engelse les niet ten koste van het Nederlands.”

Meershoek signaleert dat er nauwelijks leraren voor de klas staan die gebrekkig Engels spreken. “We zien daar in de kwaliteitszorg ook specifiek op toe. Voor het tweetalig voortgezet onderwijs zijn de visitaties verplicht. Zij hebben meer ervaring met tweetaligheid dan universiteiten en hogescholen, te beginnen met een goed niveau van het Engels.” (een motie van GroenLinks over het delen van best practices tussen vo en ho is inmiddels aangenomen en wordt uitgevoerd, red.) “Helaas zijn er in het primair onderwijs nog veel te weinig vvto-scholen gecertificeerd”, aldus Meershoek.

De Kruif vindt een nadeel van vvto in het po de overladenheid van het programma. “Veel vakleerkrachten zijn verdwenen en dan moeten groepsleerkrachten óók nog even specialist Engels worden. Wij stellen daarom geen heel harde eisen aan hun taalniveau. Ze hebben Engels op de pabo gehad, dus de basis is in orde. De een is er beter in dan de ander, maar dat is bij bijvoorbeeld muziek niet anders.”

Te vroeg?

Bij vroeg vreemdetalenonderwijs, zoals op bijvoorbeeld Early Birdscholen, leren kinderen al Engels vanaf groep 1. Is dat zinvol? De Kruif: “Als je kinderen later Engels leert, zijn de taalbeheersingsresultaten niet lager, maar de positieve attitude is hoger bij kinderen die al in groep 1 begonnen zijn. Daar komt bij dat het lesprogramma in de bovenbouw al heel vol zit.” Meershoek van Nuffic: “Leerlingen die vroeg beginnen en de taal intensief leren (meer dan een uur in de week), spreken die veel natuurlijker en met minder fouten. Wel geldt dat leerlingen die ouder zijn sneller leren. Als je later begint kun je dus sneller inhalen, maar daar moet je dan wel extra tijd voor hebben. Bovendien haal je voordelen van het vroeg beginnen (bijvoorbeeld in vloeiendheid) niet meer in.”

Alex Riemersma, lector Fries en Meertaligheid in Onderwijs en Opvoeding: “De meerwaarde van (vroeg) meertalig onderwijs is erg afhankelijk van de vormgeving ervan: het is belangrijk dat de moedertaal (mede) gebruikt wordt als brontaal van het leerproces. In het drietalig onderwijs in Friesland gebeurt dat met Nederlands-Fries-Engels.”

Onderdompelen

Een basisschool die ook extra inzet op Engels is Merlijn in Eemnes (Utrecht). Directeur Annette Jonker: “We doen mee aan de landelijke pilot tweetalig onderwijs. Wij denken vanuit immersion: de leerlingen krijgen geen Engelse les, maar twee dagen per week les in het Engels.” De leerkrachten van Merlijn zien dat de kinderen het leuk vinden om zich te leren redden in een vreemde taal, vertelt de directeur. Spreekvaardigheid is soms wel een hobbel. “Vooral in hogere groepen kunnen leerlingen schroom voelen om Engels te praten. Daarom oefenen we dat nu in kleine, veilige groepjes. We zien dat niet het IQ van leerlingen bepalend is voor hun Engelse taalvaardigheid, maar hun attitude en flair.”

“Praktisch probleem bij tweetalig onderwijs is: wat doen we bij ziekte van leerkrachten? Wij vragen van onze leerkrachten dat ze Engels beheersen op C1-niveau, het op een na hoogste niveau binnen het Europees Referentiekader. Dat beheerst niet iedereen, ook zij-instromers niet.” Jonker ziet hier een taak voor de lerarenopleidingen.

Segregatie

Er gaan stemmen op dat tweetalige scholen leiden tot segregatie. De inspectie signaleert dat conceptscholen en scholen met een bijzonder onderwijsaanbod, zoals tweetalig onderwijs en internationale scholen, groeiende zijn (Staat van het Onderwijs 2018) en dat “deze scholen vaak een specifieke leerlingenpopulatie trekken. Mogelijk is dat een van de oorzaken van de toenemende inkomens- en opleidingssegregatie in het basisonderwijs.” En uit een recent rapport over tweetalig onderwijs in het voortgezet onderwijs (Nuffic, 2018) blijkt onder andere dat het opleidingsniveau van ouders de grootst segregerende factor is in het onderwijs: “Leerlingen met een of twee hoger opgeleide ouders doen vaker tweetalig onderwijs (7,7 procent) dan kinderen van wie niet minstens één ouder hoger opgeleid is (5 procent).” Meershoek van Nuffic: “Segregatie in het onderwijs is een groot probleem. Internationalisering en vroeg-Engels versterken dat, als je het alleen aanbiedt op ‘witte’ scholen, aan kinderen van hogeropgeleiden. Maar je kunt segregatie ook tegengaan door in álle scholen vroeg te beginnen met Engels en veel aandacht te besteden aan internationale en interculturele aspecten.”

Directeur Jonker van basisschool Merlijn: “Wij bieden laagdrempelig tweetalig onderwijs in de wijk. Onze leerlingpopulatie is een afspiegeling van de wijk: driekwart van onze leerlingen is Nederlands, de rest komt uit landen over de hele wereld. Ook ouders met een migrantenachtergrond kiezen bewust voor tweetalig onderwijs. Zij realiseren zich dat hun kind al wereldburger is, en geven het graag een wereldtaal mee.”

Global understanding

Merlijn valt onder het bestuur van Alberdingk Thijm Scholen, een scholengroep met po- en vo-scholen in het Gooi, die tweetalig onderwijs als speerpunt ziet en een internationale vo-school in de gelederen heeft. “We zijn een stichting met korte lijnen, dus de scholen leren onderling makkelijk en graag van elkaar”, vertelt Marlies Eijsink namens het bestuur. Ook de (dure) internationale school deelt kennis en mankracht met de andere, meer toegankelijke scholen. Eijsink vervolgt: “Al in 2010 deden de eerste po-scholen bij ons pilots met Engels vanaf groep 1. Voor de ontwikkeling van tweetalig onderwijs en wereldburgerschap is het belangrijk om een langere periode vast te houden aan de koers. Het sorteert niet het beoogde effect als je in één periode tweetaligheid als speerpunt benoemt en dan weer wat anders gaat doen. Daarnaast sluiten onze scholen aan bij internationale partners, zoals het International Baccalaureate, Fieldwork education en eTwinning.” Engels leren is nadrukkelijk geen doel op zich. Eijsink: “Het gaat erom dat onze leerlingen international minded worden en een vorm van global understanding ontwikkelen. Dat is voor alle kinderen op alle niveaus en uit alle milieus relevant. Onze school Groot Goylant biedt bijvoorbeeld tweetalig vmbo. Natuurlijk kunnen scholen zich hiermee profileren, maar het gaat er vooral om dat alle leerlingen kunnen kiezen voor rijk gevarieerd en internationaal georiënteerd onderwijs.”

International Primary Curriculum

Aandacht voor wereldburgerschap kan ook zonder (vroeg) vreemdetalenonderwijs of tweetalig onderwijs. Basisschool Sint Barbara werkt net als Merlijn met het International Primary Curriculum (IPC). De thematische units daarvan bieden aanknopingspunten voor een internationale insteek. Mariosé Huits, adjunct-directeur: “Er is bij ieder thema aandacht voor maatschappelijke vorming en internationalisering. Bij het thema Chocolade komt bijvoorbeeld ook fair trade aan bod. En bij het thema Kleding leren kinderen dat hun T-shirt misschien wel in Bangladesh door leeftijdsgenootjes is gemaakt.” Thematisch onderzoekend leren was niet nieuw voor de school, vertelt Huits. “Maar met het IPC is het meer geborgd.”

Leren omgaan met diversiteit komt impliciet aan bod in het IPC, maar krijgt op de Sint Barbara-school ook vorm tijdens de sociaal-emotionele vorming. “Onze school staat in Tuitjenhorn, een dorp dat nog niet zo multicultureel is. We leren de kinderen dat de wereld groter is dan een ritje naar de markt in Schagen.”

De AVS-commissie Duurzaam Vitaal (ervaren en deskundige postactieve schoolleiders) bieden scholen in samenwerking met Nuffic kosteloze informatie en ondersteuning op het gebied van internationalisering in het onderwijs. 

Meer informatie: Richard de Grood, tel. 06-13761542

Meer weten?

www.earlybirdie.nl
https://fieldworkeducation.com
www.nuffic.nl
www.ibo.org
http://ipc-nederland.nl
www.myschoolsnetwork.com

Internationalisering in curriculum

Onder de vlag van Curriculum.nu werken leraren en schoolleiders (po en vo) in diverse ontwikkelgroepen aan de actualisatie van het curriculum. Ook voor Burgerschap en Engels/Moderne Vreemde Talen zijn er ontwikkelgroepen. Eind mei vond de tweede ontwikkelsessie plaats, en op de resultaten daarvan kan het werkveld tot 6 juli aanstaande feedback geven (https://curriculum.nu).

Een aantal schoolbestuurders, de AVS, PO-Raad en VO-raad willen scholen en bestuurders aanvullend op Curriculum.nu beter informeren over de mogelijkheden van internationalisering in het onderwijs, inclusief de financieringsmogelijkheden, met name via Erasmus+ (www.erasmusplus.nl/subsidiemogelijkheden). Er volgt een brainstormsessie met een kleine groep bestuurders, schoolleiders, leraren en wetenschappers om de behoeften te peilen en te werken aan een concreet, breed en laagdrempelig aanbod op het gebied van wereldburgerschap. De partijen verwachten dat dit aansluit bij de uitkomsten van de Curriculum.nu-ontwikkelteams; in de visies van meerdere teams (Burgerschap, Engels/ Moderne Vreemde Talen, Mens en Maatschappij) wordt hieraan al gerefereerd.

Gepubliceerd op: 14 juni 2018

Verschenen in

Doelgroep(en)

Primair onderwijs

 

Deel dit artikel

De jaartaak in het primair onderwijs (Nieuwe versie februari 2018)