Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » ‘Het ging voorheen vaak niet verder dan meezingen met een cd’tje’
Lessen uit subsidie impuls muziekonderwijs

‘Het ging voorheen vaak niet verder dan meezingen met een cd’tje’

Auteur: Richard Hassink

Op basisscholen wordt slechts mondjesmaat aan muziekonderwijs gedaan. Het is, in tegenstelling tot bijvoorbeeld sport en bewegen, nog niet goed verankerd in het curriculum. De stichting Méér Muziek in de Klas en de speciale Impuls-subsidieregeling helpt en stimuleert scholen om daar verandering in te brengen. Wat zijn de ervaringen, ruim twee jaar na de start?

‘Ik kan me geen leven zonder muziek voorstellen’, zei toenmalig onderwijsminister Jet Bussemaker in mei 2015 bij de start van Impuls Muziekonderwijs, de subsidieregeling voor muziek in het primair onderwijs. Volgens Bussemaker was het hoog tijd te investeren in muziekonderwijs dat op veel basisscholen – onder meer door de toegenomen aandacht voor vakken als taal en rekenen – naar de achtergrond was verdwenen. Ze stelde 25 miljoen euro beschikbaar, die onder meer geïnvesteerd werd in een subsidieregeling waar alle basisscholen in Nederland gebruik van konden maken. Intussen zijn we tweeënhalf jaar verder en is die subsidiepot bijna leeg. Ruim duizend scholen hebben in twee tranches aanspraak gemaakt op de subsidie en in de derde en laatste komen daar nog eens enkele honderden basisscholen bij. Daarmee kun je gerust stellen dat de regeling een succes is, vindt Jan Jaap Knol, directeur-bestuurder van het Fonds voor Cultuurparticipatie, de organisatie die de subsidieaanvragen behandelt en toekent. “Je ziet dat het heel sterk leeft. Scholen gebruiken de subsidie onder andere om samen te werken met hun culturele omgeving, waaronder muziekscholen, orkesten, fanfares en koren. Omgekeerd zie je ook dat deze culturele organisaties scholen opzoeken.” Of dat op alle gesubsidieerde scholen zo is, kan Knol nog niet met zekerheid zeggen. “Er loopt een onderzoek naar de effecten van de regeling. De resultaten daarvan worden in januari 2018 verwacht.”
 
Handelingsbekwaam
Ook volgens Jantien Westerveld, directeur van stichting Méér Muziek in de Klas, ligt het momentum bij muziekonderwijs. “Dat heeft ook te maken met een onderzoek van een paar jaar geleden waaruit bleek dat negen op de tien leerkrachten in het basisonderwijs zich niet handelingsbekwaam voelt als het om muziekonderwijs gaat. Schokkende cijfers en ook de reden dat het ministerie van Onderwijs deze impuls aan het muziekonderwijs wilde geven.” Ook haar eigen organisatie zet zich, zoals de naam al doet vermoeden, in voor meer muziekonderwijs op de basisschool. Maar in tegenstelling tot de Impuls Muziekonderwijs is daar geen geld te halen voor scholen. Wel kunnen ze er terecht voor onder andere instructievideo’s en lesbrieven. Meest in het oog springende instrument van de stichting is de Lang Leve de Muziek Show, het tv-programma dat de afgelopen maanden op zaterdagavond werd uitgezonden en waarin steeds drie scholen uit een provincie streden voor een plek in de grootste schoolband van Nederland, die tijdens het Kerst Muziekgala gaat optreden voor Koningin Máxima, erevoorzitter van de stichting. “Dit alles met het doel om scholen meer met muziek te laten doen”, zegt Westerveld. “Dat is voor kinderen zó belangrijk. Misschien kun je dat niet altijd in harde cijfers meten, maar je kunt het wel heel goed merken.” Westerveld vertelt over scholen die met inzet van muziek het pesten wisten terug te dringen en over leerlingen die door muziek vanuit de achtergrond ineens in de spotlights kwamen te staan, omdat ze bijvoorbeeld heel goed kunnen zingen. “Deze leerlingen krijgen daardoor veel zelfvertrouwen en zijn vervolgens beter in staat sociale contacten aan te gaan.”
 
Verbondenheid
Astrid van den Ende, directeur van de Nicolaasschool in Schalkhaar, vraagt zich af of je muziekonderwijs daadwerkelijk als antipest-methode kunt inzetten, maar merkt wel dat het de sfeer op school positief beïnvloedt. “Er ontstaat toch een bepaald gevoel van verbondenheid als je veel met muziek doet.” De school ontvangt sinds vorig jaar een subsidie via de Impulsregeling, maar had daarvoor ook al een project waarbij veel aandacht was voor muziekonderwijs. “Vóór 2014 werd er bij ons echter niet veel aan muziek gedaan. Het ging vaak niet verder dan meezingen met een cd’tje. Meer durfden de meeste leerkrachten niet aan.” De school belegde twee studiedagen over het thema en huurde vakleerkrachten in om muziekles te geven. “Het eerste jaar stonden alleen de vakleerkrachten voor de klas, nu doen ze het om-en-om met de groepsleerkrachten die daarbij gecoacht worden door de vakleerkrachten. Dat gaat heel goed, al blijf je houden dat de ene groepsleerkracht er meer talent voor heeft dan de andere.”
 
Schoolkeuze
“Tijdens gesprekken met ouders die op zoek zijn naar een school voor hun kind, hoor ik regelmatig dat ze specifiek vanwege de structurele aandacht voor muziek voor onze school kiezen”, zegt Mandy Wienk, een van de locatieleiders van de Borgmanschool in Groningen. “Ik merk dat muziek aanspreekt en veel mensen raakt.” Voor Ruud van Osch, directeur van de Mgr. Zwijsenschool in Kerkdriel, is dat heel herkenbaar. “Dat is ook een van de redenen dat we al twintig jaar heel veel met muziek doen op school, van groep 1 tot en met 8.” Al die jaren heeft de school een vakleerkracht in dienst, voor 0,5 fte. Een bewuste keuze die ook consequenties heeft, want daardoor is de school gedwongen de groepen één à twee leerlingen groter te maken dan gewoonlijk, omdat het anders financieel niet te verantwoorden is. “Het wrange is wel dat we niet voor de Impuls-subsidie in aanmerking komen, omdat we ons muziekonderwijs al op een structurele manier georganiseerd hebben. De subsidie is alleen bedoeld voor scholen die met vrijwel niets beginnen.” Toch werpt de muzikale aanpak van de Mgr. Zwijsenschool zijn vruchten af, want bij het tv-programma Lang Leve de Muziek Show won de school de finale van de provincie Gelderland.
 
Schoolleider bepalend
Westerveld van Méér Muziek in de Klas acht de rol van een schoolleider heel bepalend bij het inrichten van goed muziekonderwijs. “Hij kan een goede inschatting maken van het niveau van de groepsleerkrachten en daarop sturen. Daarnaast moet hij het muziekonderwijs dragen. We horen bijvoorbeeld regelmatig van leerkrachten dat ze meer met muziek willen, maar dat het maar niet van de grond komt omdat de schoolleider er niet volledig achter staat.” Locatieleider Wienk kan dat beamen. “Ik besteed veel tijd aan het uitbreiden van het netwerk en het onderhouden van de contacten met (externe) partners, zoals het conservatorium, muziekdocenten en het buurthuis. Als ik dat niet doe, is het risico groot dat het wegvloeit. Door samenwerking en een goed netwerk lukt het regelmatig meer mogelijk te maken. Ik probeer zo creatief mogelijk met het budget om te gaan. Als je kwaliteit wilt, hangt daar namelijk wel een prijskaartje aan; het kan niet alleen uit het reguliere budget.”
 
Werkdruk
Brengt de aandacht voor muziekonderwijs niet veel werk voor groepsleerkrachten met zich mee? Schooldirecteur Van den Ende denkt van niet. “Als je op school verschillende (vak)leerkrachten hebt rondlopen gespecialiseerd in muziek, gym en drama, haal je juist wat werkdruk weg bij de andere leerkrachten.” Van haar hoeft een groepsleerkracht ook echt geen alleskunner te zijn, hoewel ze wel de voordelen ziet als een groepsleerkracht procesgericht kan werken en zich wat zekerder voelt op muziekgebied. “Want dan kun je muziek ook makkelijker integreren bij andere lesonderdelen.”
Op de Mgr. Zwijsenschool in Kerkdriel is muziek ook buiten de muzieklessen heel belangrijk, vertelt directeur Van Osch. “We zetten het ook in als energizer. Door tussen de lesonderdelen vijf minuten een liedje te zingen of een bewegingsspelletje op muziek te doen, kunnen leerlingen zich ontspannen en weer beter concentreren.”
 
Gevaar
Als de subsidieregeling in 2020 eindigt heeft zo’n 20 procent van alle basisscholen in Nederland extra geld ontvangen om muziekonderwijs op poten te zetten, terwijl de doelstelling 100 procent is. “Dat wordt inderdaad niet gehaald,” zegt Knol van het Fonds voor Cultuurparticipatie. “Maar als je ziet hoe snel we die 20 procent in beweging hebben gekregen denk ik dat andere scholen zullen volgen.” Westerveld van Méér Muziek in de Klas hoopt dat het nieuwe kabinet over de brug komt met meer geld.1 “In het regeerakkoord wordt veel belang gehecht aan cultuureducatie. Daarover willen wij dus graag met de ministers van gedachten wisselen.”
Is ze niet bang dat de aandacht voor structureel muziekonderwijs na 2020 weer wegzakt, zeker als het ministerie de hand op de knip houdt? Westerveld: “Ja, dat kan een gevaar zijn. Daarom wordt nu van gesubsidieerde scholen verwacht dat ze niet alleen vakleerkrachten inhuren, maar dat ze een visie op muziekonderwijs ontwikkelen, aan deskundigheidsbevordering doen en samenwerken met externe culturele organisaties.” Knol noemt nog een belangrijke succesfactor. “Schoolbestuurders moeten ook duidelijk voor muziekonderwijs kiezen. De basis is nu gelegd door de scholen zelf, met hulp van de subsidieregeling. Nu zijn ook de besturen aan zet om budget te reserveren voor goed muziekonderwijs.” _
1 De Tweede Kamer nam afgelopen november unaniem een motie aan van D66 en PvdA met het verzoek aan de regering om de ambitie van muziekonderwijs voor ieder kind voort te zetten en ervoor te zorgen dat het in 2020 op alle basisscholen vanzelfsprekend is. De motie omvat ook het verzoek aan de regering om te bekijken hoe scholen met een goed plan voor muziek­onderwijs na 2020 verder ondersteund kunnen worden, met zowel publieke als private middelen.
 
Meer muziek op de pabo
Dat het overgrote deel van de leerkrachten zich tijdens de muziekles niet zeker voelt, komt ook doordat pabo’s niet overdreven veel aandacht besteden aan muziekonderwijs. Daarom is er ook voor de dertig pabo-opleidingen in Nederland een subsidiepot gemaakt (4,5 miljoen euro). De pabo van de Hanzehogeschool in Groningen heeft onlangs te horen gekregen dat hun subsidieaanvraag van 150.000 euro is toegewezen. “Daar zijn we heel blij mee”, zegt directeur Marietta Muhonen. “We hadden al wat lijntjes met het conservatorium, maar deze subsidie stimuleert ons om nog intensiever samen te werken. Ook willen we muziek meer integreren in andere pabo-vakken.” De subsidie ‘viel in een vruchtbaar bed’, omdat in de stad Groningen op 14 november in het kader van ‘Méér Muziek in de Klas Lokaal’ het eerste lokale samenwerkingsconvenant muziekonderwijs werd getekend, waarin elf partijen – waaronder de pabo – garanderen dat ieder kind vanaf 2020 dagelijks in aanraking komt met muziek.
 
Impuls muziekonderwijs in het kort
Scholen kunnen in aanmerking komen voor subsidie als ze structureel muzieklessen willen gaan verzorgen, als ze leerkrachten trainen in het geven van muziekonderwijs en als ze verbinding maken met binnen- en buitenschools muziekonderwijs. De hoogte van de subsidie (10.000, 15.000 of 20.000 euro) is afhankelijk van de schoolgrootte en geldt voor drie schooljaren. De gesubsidieerde school moet zelf ook geld en/of tijd investeren in muziekonderwijs.

 

Downloads en links
Gepubliceerd op: 2 december 2017

Verschenen in

Doelgroep(en)

Primair onderwijs

 

Deel dit artikel

Integrale Kindcentra, handboek voor directeuren en bestuurders