Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » Het IKC als ecosysteem
Reikwijdte van en grenzen aan ontschotting in sociale domein

Het IKC als ecosysteem

Auteur: Lisette Blankestijn

Steeds meer scholen ontwikkelen zich tot integraal kindcentrum. Ondanks het ontbreken van steun vanuit de rijksoverheid, gaan werkveld en gemeenten door met het creëren van integrale voorzieningen. Waarom willen we dit? En waar ligt de grens?

De armen gaan in de lucht en – als het lukt – de voeten van de vloer in de wijk Keent in Weert. Leerlingen van Brede School Markeent dansen samen met dementerende ouderen van woonvoorziening Zuyderborgh. Op een andere dag is het tijd voor het wijkontbijt, gecombineerd met een voorleesontbijt voor de kinderen. Leerlingen denken mee over de verkeersveiligheid in de buurt en hun ouders komen regelmatig op school, voor taalles en bijeenkomsten over voor- en vroegschoolse educatie (VVE). De school is het centrum van de wijk, die inwoners met verschillende culturele achtergronden kent. Omgaan met armoede is een aandachtspunt, vertelt Markeent-directeur Yvonne Vaes. “Naast onderwijs en opvang is er plaats voor sport, cultuur en allerlei zorgvoorzieningen. Ook hebben we logopedie, fysiotherapie en – hopelijk – vanaf volgend schooljaar mondzorg, want 30 procent van onze leerlingen blijkt nooit naar de tandarts te gaan.”

Ontwikkelen en opvoeden
IKC-ontwikkeling is een noodzaak, vindt Henk Derks (adviseur, begeleider en opleider). “Ieder kind verdient een veilige plek om te leren, te experimenteren, fouten te maken, nieuwsgierig te zijn. Een plek om het leven te leren! De kinderopvang heeft zich ontwikkeld van een plek waar op kinderen gepast werd tot een voorziening die zich richt op een brede pedagogische ontwikkeling. Nu moet ook het onderwijs een slag maken, waarin naast kennisoverdracht plaats is voor ontwikkelen en opvoeden. Veel opvoedtaken die vroeger een natuurlijke plaats in het gezin hadden, zijn – vaak door veranderende gezinsstructuren – verplaatst naar het publieke domein. Hoe leert een kind om te gaan met uitgestelde aandacht, met delen, met winnen of verliezen, of met de oudste/jongste zijn? Kinderen leren dit tegenwoordig niet zonder meer op een organische manier in het gezin, maar op straat, bij de peuterspeelzaal, opvang, op school en bij de sportclub. De huidige systemen (school, opvang, maatschappelijk werk en welzijnswerk) zijn al decennia geleden ontstaan. Het zijn zelfstandige systemen, niet op elkaar afgestemd. Maar opvoeden doe je samen! Het gaat om de gezamenlijke kwaliteit die je kunt bieden in het ecosysteem van het kind. Als je een bijdrage wilt leveren aan zijn ontwikkeling, dan moet je relaties aangaan en de keten versterken. Met de kinderopvang, maar ook met het buurtwerk en de wijk. ‘Ontschotten’ dus.”

Leefgemeenschap
Ontschotten betekent niet per definitie: vanuit een centrale locatie. Maar in Weert wel, daar vormt Brede School Markeent in een nieuw gebouw de bindende kracht van het ecosysteem in de wijk.
Tijdens het wijkoverleg bespreken alle partijen hoe ze de buurt nog beter leefbaar kunnen maken, vertelt directeur Vaes. “Dat gaat van welzijnsorganisaties tot GGZ en gehandicaptenzorg. We versterken elkaar om de inwoners zoveel mogelijk ontwikkelingskansen te bieden. Nu zijn we bijvoorbeeld bezig met een buurtonderneming, van waaruit allerlei activiteiten worden ondernomen, ook voor kinderen. Onderwijs is een deel van dit alles. Dit is een echte leefgemeenschap, het is de maatschappij in het klein. Want als je kinderen wilt voorbereiden op de toekomst, dan zul je de maatschappij in je aanbod moeten verwerken. Dat lukt niet in die 940 lesuren. Daarom bieden wij veel naschoolse arrangementen aan.”
 
Behapbaarheid
Maar hoe integraal moet je willen zijn, als school? Directeur Vaes: “Mijn ijkpunt is: heeft het waarde voor de ontwikkeling van onze leerlingen? Natuurlijk zijn er grenzen aan de behapbaarheid. We hebben veel werk aan het verbinden, organiseren en overleggen, maar we krijgen daar geen formatie voor en ik wil niet dat het ten laste komt van ons onderwijsbudget. Gelukkig krijgen we financiële ondersteuning vanuit het leefbaarheidsfonds van de woningbouw en de wijkraad. Ook benutten we expertise van onze partners in de wijk. Als onze leerlingen gaan beeldhouwen met de gehandicapten dan liften we mee op de creatieve expertise die daar in huis is. En we integreren de activiteiten in de wijk zoveel mogelijk in ons onderwijs, in stel- en rekenopdrachten bijvoorbeeld.” Het is daarnaast belangrijk dat er een professionele cultuur heerst, waarin professionals gelijkwaardig zijn en een pedagogisch partnerschap met de ouders hebben, vindt adviseur Derks. “Het moet gaan over ‘eco’ en niet over ‘ego’. Dat vraagt om eigenaarschap: professionals die hun werkzaamheden in samenhang zelf vormgeven.”
 
Opvang door vakdocenten
De kwaliteit van die professionals speelt dus een grote rol. Voormalig leerkracht Alfred Pouwels richtte in 2009 opvangorganisatie DONS op: Doorlopende Ontwikkeling Na School. De DONS-vestigingen (op scholen in Amsterdam en Bussum) worden bemand door leerkrachten: vakdocenten met een specialisatie op het gebied van theater, muziek, beeldende vorming of beweging. Pouwels: “Toen ik zo’n twintig jaar geleden coördinator was van de ‘Verlengde schooldag’ merkte ik dat je naschoolse activiteiten maar beter kunt laten verzorgen door vakdocenten die over pedagogische en didactische kwaliteiten beschikken. Wij vangen de kinderen op in de vertrouwde omgeving van hun eigen school en streven daarbij naar een optimaal pedagogisch klimaat. Onze meesters en juffen zijn geïnteresseerd in de ontwikkeling van de kinderen en stimuleren hen sociaal en creatief. Het is daarbij belangrijk dat de scholen waar we opvang bieden beschikken over voldoende aantrekkelijke ruimtes zoals gymzaal, speelzaal, aula, handarbeidlokaal, maar we maken ook gewoon gebruik van klaslokalen.”
 
Geen achtste wereldwonder
Pouwels vindt de ontwikkeling naar integrale voorzieningen mooi, maar niet zaligmakend. “IKC’s worden te vaak als het achtste wereldwonder beschouwd. Mensen doen te makkelijk over samenwerking, alsof twee teams zomaar vanzelf volgens dezelfde pedagogische lijnen werken. Maar er is echte vervlechting nodig. Vanuit DONS zijn wij aanwezig bij vieringen, helpen mee met schoolmusicals, klassenpodia en maandsluitingen en geven ook lessen onder schooltijd. Daardoor zijn de lijnen kort. Op iedere school hebben we periodiek overleg met de directie en een werkgroep. Goed samenwerken is essentieel, anders wordt de school een bedrijfsverzamelgebouw.”
 
Rol gemeenten
Waar de landelijke overheid – voorzichtig uitgedrukt – vooralsnog geen regie neemt als het gaat om het integreren van onderwijs in het sociale domein, doen gemeenten dat vaak wel. Zij worstelen bijvoorbeeld vaak met jeugdhulp; school en opvangorganisaties zijn nuttige vindplaatsen waar preventief veel kan gebeuren. Ook adviseur Derks ziet gemeenten die echt bezig zijn met de integrale gedachte, maar de afhankelijkheid van de politiek leidt vaak tot een kortetermijnvisie, vindt hij. “Gemeenten zoeken wel vaak een inhoudelijke legitimering voor IKC-vorming, maar dat is niet altijd de motor achter het initiatief. Keuzes worden dan niet op inhoud gebaseerd. Zo kan het gebeuren dat twee scholen van verschillende signatuur in een gebouw worden gezet, samen met twee kinderopvangorganisaties en nog wat partijen.” Zo’n niet-inhoudelijke motor kan een trotse wethouder zijn die graag sier maakt met een modern gebouw. Ook kunnen argumenten van besparing een rol spelen: centrale huisvesting is vaak goedkoper.
In de gemeente Amsterdam is wél een inhoudelijke motivering voor samenwerking, licht Jan Willem Sluiskes, teamhoofd VVE en kinderopvang toe. “Met Alles-in-1-scholen streven we naar een doorgaande educatieve/pedagogische lijn en maatwerk voor alle kinderen van 0-12 jaar. Daarbij gaat het over een hoogwaardig voorschools ontwikkelaanbod, naschoolse opvang en aandacht voor brede talentontwikkeling en zorg. Op verzoek van het werkveld faciliteert de gemeente dit met procesondersteuning en door bij nieuwbouw rekening te houden met ruimte voor kinderopvang. We hebben een peutervoorziening die voor alle peuters toegankelijk is, en stimuleren de deelname van kinderen met het risico op achterstanden nog extra. Ook hebben we een pilot met combinatiefunctionarissen, waarbij een medewerker van de voorschool enkele dagen per week op de vroegschool (groep 1 en 2) werkt. Zo’n simpele maatregel bleek erg goed te zijn voor de samenwerking, overdracht en het wederzijds begrip. Voortaan komen alle vroegscholen hiervoor in aanmerking.”

Ouders: wat de boer niet kent...
Hoe staan ouders tegenover IKC-ontwikkeling? Peter Hulsen, directeur van Ouders&Onderwijs: “Ik hoor nauwelijks principiële tegengeluiden. Ouders die niet positief staan tegenover een integrale voorziening hebben vooral het gevoel dat het voor hun eigen kind niet prettig is. Het is belangrijk dat mensen kunnen kiezen. Niet iedere school hoeft een IKC te worden, en je kind op een IKC doen betekent niet dat het daar dagelijks van 8 tot 18 uur naartoe gaat. Het gaat om diversiteit in het aanbod. Daarom moeten we ouders goed vertellen wat mogelijk is, wat dat voor hun kind kan betekenen en welke goede voorbeelden er zijn.” Adviseur Henk Derks herkent dit: “Voor veel ouders is IKC-vorming best nog een ding. Mensen kiezen het liefst voor een beeld dat ze al kennen: ‘ik ben toch ook groot geworden’. Het is dus belangrijk het gesprek aan te gaan over de veranderingen in onze wereld en om de toegevoegde waarde van samenwerking te laten zien.” Daarnaast maken ouders natuurlijk zelf ook deel uit van het ecosysteem. Peter Hulsen vindt het belangrijk dat de integrale gedachte doorwerkt in het contact met hen. “Een IKC moet ervoor zorgen dat ouders met leerkracht en pedagogisch medewerker gezamenlijk afspraken kunnen maken en dat zij kennis overdragen. Zodat, als een kind verdrietig op school komt omdat zijn konijn dood is, de naschoolse opvang hier ook al van op de hoogte is.”
 
Meer weten?

  • De publicatie ‘Op naar een integrale aanpak, ontschotting in het sociale domein’ van de AVS en Stichting Kinderopvang Humanitas is onlangs verschenen en te bestellen via www.avs.nl/opnaareenintegraleaanpak
  • Het AVS Centrum Educatief Leiderschap verzorgt onder andere in samenwerking met adviseur en opleider Henk Derks de leergang Directeur Integraal KindCentrum, zie www.avs.nl/cel/directeurikc
Gepubliceerd op: 7 april 2018

Verschenen in

Doelgroep(en)

Primair onderwijs

 

Deel dit artikel

Op naar een integrale aanpak (Ontschotting in het sociale domein)