Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » GMR en schoolbestuur slaan handen ineen voor beter werkklimaat
Op zoek naar verhaal achter doorsnee tevredenheidsonderzoek

GMR en schoolbestuur slaan handen ineen voor beter werkklimaat

Auteur: Astrid van de Weijenberg

Een veilig werk- en leerklimaat, het staat in veel meerjarenplannen van schoolbesturen. Maar kan iedereen frank en vrij zijn zorgen benoemen? Is er een professionele aanspreek­cultuur? Kortom: hoe veilig is dat klimaat, vroeg de GMR van Eenbes Basisonderwijs in Geldrop zich af. Schoolbestuur en GMR trokken samen op om niet alleen te meten, maar ook te verbeteren. Kader Primair sprak de twee initiatiefnemende ouders uit de GMR, de schoolbestuurder en een van de schoolleiders.

“Ik ben zo benieuwd of je bij ons iets anders gehoord hebt dan in het gesprek met de schoolleiding”, zegt Marcel Raassens, een van de ouders uit de GMR die de motoren achter het traject vormden. En niet zomaar ouders. Marcel Raassens en Pepijn Happel zijn allebei zelfstandigen op het gebied van organisatieadvies. “Ik verkoop positiviteit”, zegt Raassens, die toch geen zweverig type is. Happel heeft zijn bedrijf Floration genoemd. “Het gaat om floreren. Dat is meer dan functioneren.”
De ondernemende ouders zijn ontzettend enthousiast, hebben schoolbestuurder Wim Klaassen en schoolleider Thijs van Moorsel net gezegd. Verder vullen de vier gesprekspartners elkaar naadloos aan. Bestuurder Klaassen: “Bij een onlangs gehouden presentatie in het directeurenoverleg zorgden ze voor een enorme positieve flow. En dat is belangrijk, want alles staat of valt met degenen die het doen. De mensen van de GMR tegenover de schoolleiders, de schoolleider tegenover zijn team, de leerkracht tegenover de groep, de bestuurder naar de hele organisatie’, zegt Klaassen.
Eenbes Basisonderwijs, met 26 scholen in de gemeenten Geldrop-Mierlo, Heeze, Laarbeek en Nuenen, zet in op positief leiderschap. Dat betekent dat directeuren en leerkrachten de ruimte moeten voelen om vrijuit hun mening te geven, zorgen te benoemen, zich kwetsbaar op durven te stellen en zelf keuzes kunnen maken. Dat kan alleen in een veilig werkklimaat. Een positief werk- en leerklimaat staat daarom expliciet genoemd in het koersplan 2015-2019, dat de organisatie opstelde.
 
Inzicht in beleving
Hoe staat het met dat positieve klimaat? Iedere twee jaar houdt de Eenbes een kwaliteitsonderzoek en daar komen mooie rapportcijfers uit, maar echt inzicht in de beleving van het werkklimaat krijg je er niet mee. Schoolleider Van Moorsel: “Het werkklimaat wordt voor een belangrijk deel bepaald door de werkdruk. En die wordt bepaald door de beleving en de ruimte die er is om ‘nee’ te zeggen. Voel je je dan nog gesteund door je collega’s, directeur of bestuurder? Niet iedereen voelt dat.” Bestuurder Klaassens: “De complexiteit van het onderwijs maakt dat je elkaar nodig hebt. En hoewel de autonomie van de professional hartstikke belangrijk is, kunnen we onze opdracht niet waarmaken zonder samenwerking binnen een team, tussen teams en in de regio. Dat betekent ook dat er een stukje autonomie ingeleverd moet worden en dat levert soms spanning op.”
De GMR zag ook elke keer de woorden ‘positief werkklimaat’ uit de toverhoed komen, maar als deze vroeg hoe die belofte en dat beleid uitpakten, wist men dat eigenlijk niet precies. Planmatig klopte het, maar hadden die plannen ook het beoogde effect? GMR-lid Raassens: “In eerste instantie wilden we als GMR een eigen belevingsonderzoek starten. Als autonome actie. Maar de kracht van de verandering zit niet aan onze kant. Dat realiseerden we ons heel snel. Wij hebben niet de power om er wat aan te doen. Dus is het belangrijk om samen op te trekken met de schoolbestuurder. We moeten echter niet op zijn stoel gaan zitten, dat is een kritisch punt. Zeker omdat Pepijn en ik zelf gewend zijn om leiding te geven. Dat zou botsen, begrepen we al snel. Wij moeten inspireren in plaats van sturen.” De bestuurder zocht ook naar samenwerking en na een paar koppen koffie was die snel beklonken. “Ook hij moet zich kwetsbaar op durven te stellen”, zegt Happel. Achteraf gezien, zegt bestuurder Klaassen, had dit voorproces wel sneller had gekund. “Het is minder ingewikkeld dan het lijkt.” Klaassen is uitgesproken positief over de meerwaarde van de samenwerking met de GMR in het proces. “Dat we zulke prachtige stappen hebben gemaakt, is hun verdienste.” Schoolleider Van Moorsel: “Je geeft er ook een signaal mee af naar de organisatie en naar ouders: wij doen het samen.”
 
Om meer inzicht te krijgen in het werkklimaat werd een flink aantal eigen stellingen toegevoegd aan de gestandaardiseerde lijst van het tweejaarlijkse tevredenheidsonderzoek. Zoals: de werkbelasting is realistisch; leerkrachten ervaren dat zij gesteund worden door de Eenbes; gesteund door hun directeur; medewerkers ervaren waardering voor inzet; medewerkers bewaken een goede balans tussen school en thuis, et cetera. Dat initiatief kwam van de GMR. Raassens: “Samen met Wim hebben we vooraf ook nagedacht over de communicatie. Waarom voegden we die vragen toe? Het moest geen slechtnieuwsshow zijn. Het moest duidelijk zijn dat we werk wilden maken van een positief werkklimaat.”
 
Aanvullende gesprekken
De scores op de toegevoegde stellingen in het tevredenheidsonderzoek gaven wel wat meer inzicht, maar nog steeds bleef de vraag: wat zit eronder? Daarom is gekozen voor aanvullende gesprekken. Happel: “Diagrammen zijn prachtig, maar cijfers zijn cijfers. Wij wilden een kwalitatief deel toevoegen aan het kwantitatieve onderzoek. De stellingen over welbevinden waarop men minder goed scoorde, namen we als uitgangspunt voor het gesprek.” Een werkcommissie met daarin twee GMR-leden uit de personeelsgeleding verzorgden de uitnodigingen. Raassens: “Dat deden ze heel zorgvuldig, zodat de afvaardiging zo representatief mogelijk was. Dus niet alleen die collega die toch altijd al meepraat. Iedereen kreeg een persoonlijke uitnodiging. Daarvan werd ook gebruik gemaakt, doordat het uitstraalde: wij willen jou er graag bij hebben. Dat had ook met de inspanning van de commissieleden te maken. Zij belden na en benadrukten dat de uitnodiging persoonlijk was. In totaal zijn er 32 mensen uitgenodigd en er zijn maar twee of drie switches geweest van mensen die echt niet konden. In drie sessies van zo’n twaalf tot vijftien mensen uit alle geledingen (leerkrachten, directeuren en bestuur) is men verder gaan praten over een aantal stellingen. Onder leiding van een onafhankelijke gespreksleider, zodat ook de setting van de gesprekken veilig was. Daarom zaten er ook geen ouders aan tafel, ook geen GMR-ouders. Dat zou namelijk een heel andere dynamiek geven. Uit de gesprekken is een actiematrix ontstaan, een soort toolbox boordevol inspiratieoefeningen en praktische tips voor eigen positieve veranderingen.”
 
Ontregelen
Zo is er een project gemaakt van ontregelen. Bestuurder Klaassen: “Alles wat er vanuit de overheid, de schooldirectie of het -bestuur bij komt aan eisen, kost tijd en verhoogt het gevoel van werkdruk onder de medewerkers. Daarom moeten we schrappen wat overbodig is. Veel gewoontes zijn geen dienstorders, maar keuzes. We willen mensen daarover aan het denken zetten.” Schoolleider Van Moorsel vult aan: “Zoals bijvoorbeeld verantwoording. Zo bepaalt de school zelf waaraan ze de middelen besteedt die het rijk beschikbaar heeft gesteld om de werkdruk te verlagen. Dat vraagt wel om verantwoording. Dat kun je voelen als extra werkdruk, maar die verantwoording hoeft echt niet meer te zijn dan twee alinea’s.” Klaassen: “Verantwoording in zijn algemeenheid hoort erbij. Maar kijk zelf hoe uitvoerig dat nodig is.” De Eenbes schrapte bijvoorbeeld al de kleutertoetsen voordat het rijk dat deed. En verhoogde het niveau van de basisondersteuning, waardoor minder onderwijsontwikkelingsplannen geschreven hoefden te worden.”
 
Minigewoontes
Om echt iets te kunnen veranderen moet je grote intenties omvormen naar gemakkelijke acties, zeggen Happel en Raassens. Zoals: ik zorg dat ik veel collega’s ken; ik durf vragen te stellen en gebruik te maken van expertise van anderen; ik kijk bij collega’s in de les; ik stel een positieve vraag bij teamvergaderingen; ik bespreek er niets wat bijna iedereen al weet. De twee GMR-ouders introduceerden daarom het begrip ‘minigewoontes’. De kracht van verandering zit in wat je morgen kan doen. Happel: “Onze taak was van de schoolleiders early adapters te maken, die met deze tools aan de slag gaan. In die fase zitten we nu. De borging is een taak van de organisatie. Directeuren moeten dit op de agenda van het team houden. GMR-leden laten het terugkomen bij de aan hen gekoppelde MR.”
Dit jaar wordt een nieuw kwaliteitsonderzoek uitgevoerd. De toegevoegde stellingen zullen er voortaan een vast onderdeel van zijn. Spannend wordt of de scores de volgende keer hoger zijn.
 
Happel en Raassens hebben elkaar in de GMR gevonden en gaan nu met hun ervaringen de boer op. “We gaan er geen businessmodel van maken. We houden het heel spontaan en simpel en laten het gewoon ontstaan. We hebben nu een paar uitnodigingen om over onze ervaringen te vertellen. Maar we hebben geen standaardoplossing. Want niemand wil veranderd worden. Verandering komt van onderop. We gaan mensen niet oppakken, nou ja een beetje dan. Maar zeker niet trekken. Het heeft tijd nodig. En enthousiasme. Dat gecombineerd met doorzettingsvermogen steekt elkaar aan.” 
 
 
Workshop Beleef jij debelofte?
GMR-ouders Marcel Raassens en Pepijn Happel geven een workshop over hoe zij samen met hun schoolbestuur optrokken om het werkklimaat op de Eenbes-scholen te verbeteren. Deze vindt plaats binnen het thema ‘Dichtbij leiderschap’ op het AVS-congres ‘Leiderschap in 4D’ op 15 maart 2019 in Nieuwegein. Pieter Duits, organisatieadviseur bij B&T, verzorgt daarnaast de workshop ‘Het is zooo dichtbij te halen...’: over nieuwe technieken om data te verzamelen bij leerlingen en ouders. Data die geen holle feiten blijven, maar geduid worden in combinatie met dialoog.
 
Meer informatie en inschrijven: www.avs.nl/congres2019
 

Gepubliceerd op: 10 februari 2019

Verschenen in

Doelgroep(en)

Primair onderwijs

 

Deel dit artikel

Jaargids PO (2019-2020) (Met agenda en professionaliseringsaanbod)