Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » Duurzaam inzetbaar
‘We willen medewerkers helpen de werkdruk te beheersen’

Duurzaam inzetbaar

Auteur: Lisette Blankestijn

De cao maakt tijd vrij voor duurzame inzetbaarheid. Toch worden deze uren nog maar mondjesmaat ingevuld. Het gesprek aangaan over dit onderwerp en jezelf als leraar wat gunnen, blijken lastige hordes. In Tilburg steken ze hier veel energie in. En in Leusden kunnen oudere leraren en schoolleiders de cao-uren voor duurzame inzetbaarheid gebruiken voor het Generatiepact: minder werken mét – grotendeels – behoud van het oorspronkelijke salaris, pensioendoorbetaling en andere secundaire arbeidsvoorwaarden.

Een stressballetje, een kookboekje en een kleurboek voor volwassenen. Een saunabon, maar ook een gesprekskaart van het ministerie van Sociale Zaken & Werkgelegenheid over duurzame inzetbaarheid. Het zat allemaal in de Duurzame InzetbaarheidsBox, die medewerkers van vrijwel alle basisscholen in Tilburg en omstreken vorig jaar kregen. Plus een spiegel, om de eigen duurzame inzetbaarheid eens goed te bekijken. En een flesje Schrobbelèr. Dit typisch Tilburgse kruidenbittertje riep wel wat vragen op. Alcohol is toch niet gezond? “En daarmee diende het precies het doel”, vertelt Larissa Rand, beleidsmanager onderwijs en kwaliteit en voormalig schooldirecteur bij Stichting Opmaat, een van de deelnemende besturen. “We willen dat leraren en schoolleiders in gesprek gaan over duurzame inzetbaarheid en werkdruk bespreekbaar maken.” De box werd aangeboden aan de medewerkers van vijf schoolbesturen in Tilburg en omgeving, verenigd in onderwijscoöperatie T-Primair. Naast de box was er een Proeverij, met allerlei workshops. Inmiddels is een jaar verstreken. Wat zijn de resultaten van deze Tilburgse aandacht voor duurzame inzetbaarheid? Karlijn Verheggen, personeelsmanager: “Tijdens de proeverij konden mensen allerlei activiteiten doen. Van een workshop Werkdruk tot yogales, en van een mindfulness-sessie tot een workout Pink Boxing. Met activiteiten die aansloegen zijn we verdergegaan in een Ontwikkelacademie. Medewerkers kunnen inschrijven op activiteiten en die inzetten in het kader van hun duurzame inzetbaarheid.”
 
Sauna
“Er is veel animo voor, maar het duurzame-inzetbaarheidsdenken zit nog niet tussen de oren”, vindt Marius ­Liebregts. Hij is bestuurder van de Tilburgse Stichting Opmaat en Jan Ligthartgroep en voorzitter van T-Primair. “De activiteiten vinden plaats na schooltijd, maar onder werktijd. Sommige leraren ervaren ze desondanks als een extra belasting, en gaan dan ’s avonds als ze thuiskomen de lessen voor de dag erop voorbereiden. Ook ontstaan er discussies. Bijvoorbeeld: een leraar wil na schooltijd naar de sauna om te ontspannen. Mag dat binnen de duurzame inzetbaarheidsuren? Het gesprek moet gaan over: wat helpt je?” “Het gaat hier om ook eigenaarschap”, vult kwaliteitsmanager Rand aan. “In hoeverre durf je het gesprek aan te gaan? Dat heeft ook te maken met jezelf wat gunnen.”
 
Uren labelen
Wordt er in Tilburg inmiddels meer gebruikgemaakt van de uren voor duurzame inzetbaarheid uit de cao? Dat lijkt nog niet hard te maken. Personeelsmanager Verheggen: “Vaak vinden mensen het lastig om de uren te labelen. Ze moeten ze wegschrijven in de normjaartaak, maar is het nu professionalisering of duurzame inzetbaarheid? Toch gaat het beter, nu deze uren zijn geïntegreerd in het normjaartaakformulier. Vroeger zagen we veel ‘niet tijd- en plaatsgebonden werkzaamheden’, dat wordt nu beter ingevuld. Mensen realiseren zich: als ze een half uurtje eerder weggaan om te ontspannen, dan kunnen ze dat ook als duurzame inzetbaarheid schrijven. Daar komt bij: wie zijn uren duurzame inzetbaarheid niet invult, is inzetbaar voor andere taken.” “Het gaat erom dat we medewerkers willen helpen om de werkdruk te beheersen. Dan maakt het eigenlijk niet uit waaronder het valt. Wat heb je nodig? Wat heb je gedaan en wat heeft het opgeleverd? Daar moet het over gaan”, vindt Rand.
‘veel leraren denken: we moeten weer wat’
 
Kruisbestuiving
Het Tilburgse onderwijs heeft de handen ineen geslagen: vijf besturen werken samen. Helpt dat? Liebregts: “Ja, we hebben een groter bereik en zien kruisbestuiving tussen bestuurders. Die gezamenlijke basis is uiteindelijk beter voor de kinderen. Maar of duurzame inzetbaarheid op schoolniveau werkt, hangt af van de dynamiek in een team. Zijn de leraren sceptisch? Dan zal de directeur ook terughoudend zijn. Toch zal hij het onderwerp ter sprake moeten brengen, ook bij verzuimgesprekken. Ben je uit balans? Wat doe je aan je duurzame inzetbaarheid? Wat kan je verlichting geven? Toen we begonnen hadden we een werkgroep die het begrip duurzame inzetbaarheid zou gaan definiëren. Dat moet je niet willen. Het gaat om de houding van mensen.”
Met alleen uren budgetteren ben je er overigens niet, stelt Liebregts. Onderwijsorganisaties (vakbonden, PO-Raad) zouden volgens hem meer met hun achterban in gesprek moeten. “Wij als bestuurders willen het wel – het onderwijs kent pieken en dalen en die willen we met duurzame inzetbaarheid opvangen. Maar veel teamleden denken: we moeten weer wat.” Bovendien: de cao voorziet in uren, niet in financiële middelen. Verheggen: “Dat betekent in de praktijk dat schooldirecteuren financiële keuzes moeten maken. Wil iemand collegiale consultatie? Dan moet die collega dus vervangen worden, en dat kost wat.” _
 
‘Zelf de regie voeren’
Paul van Hees, directeur van Opmaat-scholen ojbs de Mussenacker in Udenhout en obs Darwin in Oisterwijk: “Werkdruk stond al hoog op onze agenda. We moeten veel doen met een klein team, en in het jenaplanonderwijs ontwikkelen we ook nog eens veel lesprogramma’s zelf. Met de nieuwe cao hebben we gekozen voor het overlegmodel. We besloten om onze scholen anders te organiseren, zodat leerkrachten zich kunnen concentreren op hun primaire taak. Daarvoor heb ik een eventmanager aangesteld. Zij organiseert de feesten, onderhoudt contacten met bijvoorbeeld bibliotheek en ouderraad, en bereidt het kamp en projecten voor. Dat heeft de rest van het team veel lucht gegeven.” Daarnaast volgen zijn leerkrachten cursussen uit het Tilburgse ontwikkelaanbod. “Mindfulness bijvoorbeeld. Ze schrijven die cursusuren onder duurzame inzetbaarheid, en verwerken het geleerde in de klas. Dat lukt, omdat ze voelen dat er dankzij de eventmanager van alles niet meer hoeft. Anderen besteden de uren aan collegiale consultatie of scholing. Sommige activiteiten kunnen ook onder professionalisering vallen, maar ik voer daar als directeur geen strakke regie op. Belangrijker is dat we met elkaar in gesprek gaan en kritisch kijken naar de werkdrukbeleving. En dat teamleden leren om daarin zelf de regie te voeren. Dit komt allemaal ter sprake in het normjaartaakgesprek.”
 
Omslag
“Ik zie nu een omslag ontstaan”, vertelt Van Hees. “Werkt iemand ’s avonds lang door? Dan compenseert hij dat op een woensdagmiddag. We accepteren steeds meer de keuzes die we maken. Zelf heb ik net een NLP-opleiding afgerond. Dat gaat ook over afstemming, verbinding maken met jezelf. Ik vermoed dat mijn collega’s vinden dat ik mijn grenzen wel weet te bewaken, ja. Ik probeer het goede voorbeeld te geven.”
 
Generatiepact: met opgeheven hoofd door tot je pensioen
Maar weinig leraren en schoolleiders bereiken op school de pensioen­gerechtigde leeftijd. Veel mensen uit het onderwijs zwaaien eerder af, en vertrekken regelmatig met stille trom: oudere collega’s zitten vaak lang ziek thuis. Hoe zorg je ervoor dat scholen hun oudere, ervaren krachten kunnen behouden? Twee schoolleiders lieten zich inspireren door een model voor gemeenteambtenaren en bedachten een oplossing.
Het Generatiepact – voor leraren, schoolleiders en anderen in het onderwijs – van clusterdirecteuren John Mulder en Gert Broekhuizen van Stichting Voila in Leusden is een mooi voorbeeld van leeftijdsgebonden duurzame inzetbaarheid in het onderwijs. Hoe het werkt, leggen ze uit met een formule. Stel: iemand gaat 50 procent werken. Met het Generatiepact houdt hij dan 80 procent van zijn oorspronkelijke salaris; de pensioenopbouw blijft 100 procent. Als iemand vier dagen per week werkte, blijft zijn werktijdfactor 0,8. Belangrijk voor vakantiegeld en eindejaarsuitkering. Met deze constructie zal het meer mensen uit het onderwijs lukken om vitaal, trots, gewaardeerd en met plezier hun schoolcarrière af te sluiten, verwachten Mulder en Broekhuizen. De AVS, het ABP en de Belastingdienst keken mee naar het Generatiepact en hadden geen bezwaren.
 
Kostenneutraal
Mulder en Broekhuizen spraken al heel wat sceptische controllers: zo’n constructie kost veel te veel geld. Toch niet, denken de directeuren, die verwachten dat het Generatiepact budgettair neutraal uitpakt. Broekhuizen: “De dagen dat de oudere leraar er niet is, wordt hij vervangen door een jongere collega. Als die bijvoorbeeld in schaal LA 7 zit, is hij stukken goedkoper dan zijn 60-jarige collega. Bovendien: wie gebruikmaakt van het Generatiepact ziet af van BAPO en de cao-uren voor duurzame inzetbaarheid, met uitzondering van de 40 uur waar je als oudere medewerker volgens de cao recht op hebt. Ook zit er een besparing besloten in de pensioenleeftijd: op 65-jarige leeftijd stopt het Generatiepact. En: het ziekteverzuim van de oudere leraar zal waarschijnlijk flink afnemen. Bij Voila kennen we een verzuimpercentage van 8,4 procent, dat voor meer dan de helft op het conto van 60-plussers komt. Als dat met 1 procent daalt, levert dat al een enorme besparing op.” Dit laatste betekent wel dat het Generatiepact voor schoolbesturen met een laag verzuimpercentage minder snel kostenneutraal is.
 
Jonge vervangers
Wat betekent dit voor jongere werk­nemers? “We verwachten dat oudere en jongere leraren meer gaan samenwerken”, zegt Mulder. “Iedere generatie heeft zijn sterke en zwakke kanten. Een jonge leraar schudt een groepsplan misschien zo uit zijn mouw. Terwijl hij veel van zijn oudere collega kan leren als het gaat om bijvoorbeeld oudergesprekken.” Maar zijn die jongere leraren wel te vinden? “Daar zit een lastig punt,” beaamt Mulder. “Hier in Leusden kunnen we bij vacatures kiezen uit een ruim aantal kandidaten, maar dat is niet overal zo.”
 
Aantrekkelijke werkgever
Het Generatiepact maakt bij Voila deel uit van een breed personeelsbeleid, dat ook allerlei trainingen en loopbaangesprekken omvat. Voila biedt de regeling vanaf 1 augustus 2017 aan medewerkers vanaf 60 jaar aan. “We verwachten dat zo’n zeven collega’s hier dan aan meedoen, maar onze informatiebijeenkomst is door meer collega’s die die leeftijd naderen bezocht”, vertelt Mulder.

De clusterdirecteuren zijn ook met het voortgezet onderwijs in gesprek. “Er is voor sommige vakken een schreeuwend tekort aan leraren. Een school die het Generatiepact aanbiedt, maakt zich daarmee een aantrekkelijke werkgever om de concurrentie met het bedrijfsleven aan te gaan.”

Gepubliceerd op: 18 mei 2017

Verschenen in

Doelgroep(en)

Primair onderwijs

 

Deel dit artikel

Zicht op pensioen (Herziene versie maart 2018)