Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » 'Doordat je altijd kunt sparren, neem je b etere beslissingen’
Directieduo's

'Doordat je altijd kunt sparren, neem je b etere beslissingen’

Auteur: Richard Hassink
Als schoolleider sta je er vaak alleen voor, en dat terwijl de druk behoorlijk kan oplopen. Een (adjunct-)directeur of locatieleider naast je kan dan een wereld van verschil maken. “Wij vullen elkaar heel mooi aan.”

Begrotingen, onderwijsbeleid, veranderingsprocessen, kwaliteitszorg: als schoolleider moet je eigenlijk overal verstand van hebben. Bovendien wordt er van je verwacht dat je diverse rollen kunt aannemen, die van inspirator voor je team, van diplomaat richting ouders en van betrouwbare sparringpartner voor het schoolbestuur. Hoe realistisch is het om dat alles van één persoon te verwachten? Niet, vindt Paul ’t Mannetje, trainer van diverse leiderschapsprogramma’s en auteur van het managementboek ‘Op pad met mijn talenten’. “Eigenlijk bestaan er geen allrounders, alleen maar specialisten. En toch verwachten we van schoolleiders dat ze overal goed in zijn.” Voor ’t Mannetje, die onder andere ook de training ‘Power of 2’ van het AVS Centrum Educatief Leiderschap leidt, is het klip en klaar: een schooldirectie functioneert beter als het bestaat uit een koppel dat complementaire talenten heeft en dat met elkaar op een gelijkwaardig niveau kan sparren. “Een directeur met een adjunct-directeur is bijvoorbeeld een model dat goed werkt, maar dat in het primair onderwijs in de praktijk minder vaak voorkomt dan voorheen. Toch zou het op termijn wel weer meer toegepast (moeten) kunnen worden, omdat je hiermee ook iets kunt doen aan de werkdruk die door schoolleiders als behoorlijk hoog ervaren wordt.”

Heldere taakverdeling
PO-Raad en Onderwijs­tinspectie laten weten niet te beschikken over specifieke cijfers van aantallen basisscholen waar met meerdere schoolleiders wordt gewerkt, maar uit kerncijfers van de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) blijkt dat er ongeveer negenduizend schoolleiders (po) en zo’n zevenduizend basisscholen zijn. Er zijn dus wel degelijk directiekoppels werkzaam. Bijvoorbeeld op Daltonschool Neptunus in Amsterdam-Oost, waar directeur Michiel Bootz samen met locatieleider Corina Leegwater aan het roer staat. Hij werkt daar twee dagen, zij vier. “Dat doen we sinds begin dit schooljaar,” vertelt Bootz, “en het bevalt heel goed. We hebben de taken verdeeld. Ik doe de onderwijsinhoudelijke en financiële zaken en Corina de personele en facilitaire zaken.” Bootz vertelt dat ze behalve een heldere taakverdeling elkaar goed aanvullen. “Ik ben van de grote lijnen, van plannen maken, van mensen enthousiasmeren en beleid in acties uitzetten. Corina is van de details, van de uitvoering en borging.” Leidt dat soms niet tot verschil van inzicht? Bootz: “Nee, als directeur ben ik eindverantwoordelijk, maar ik heb nog nooit op mijn strepen hoeven staan. In de praktijk neemt Corina op haar terreinen de beslissingen en die heb ik tot nu toe volmondig kunnen steunen.” Voor Bootz speelt daarbij mee dat hij zijn locatieleider blindelings vertrouwt. “Daardoor voel ik ook niet de noodzaak me overal mee te bemoeien. Bovendien heb ik daar eerlijk gezegd ook niet de tijd voor, omdat ik in Amsterdam-West in precies dezelfde constructie op de Visserschool werk, waardoor mijn werkweek behoorlijk vol zit.”
Volgens Paul ’t Mannetje is een gezamenlijke visie ook pure noodzaak voor een directietandem. “Je moet er voor zorgen dat je op hoofdlijnen op hetzelfde spoor zit, want dan kun je ook afzonderlijk van elkaar beslissingen nemen. Zo blijf je slagvaardig.”

Appen
Toch zijn er ook momenten dat je echt moet overleggen, vindt Bootz. “Dat doen wij op dinsdag, de dag dat we beiden op de Neptunus werken. Verder appen we, en als er echt iets dringends is bellen we.”
Als er een directieduo is, dat naar eigen zeggen helemaal op elkaar ingespeeld is, dan zijn dat Sandra van der Tempel en Ella van Essen wel. Samen runnen zij al jaren twee basisscholen met in totaal drie locaties in de Noordoostpolder. “We hebben een weekrooster waarin we vastgelegd hebben op welke dagen we waar zijn. Het komt regelmatig voor dat we elkaar gewoon niet zien, en dat ik bijvoorbeeld ’s ochtend op de ene school heb gezeten waar Ella dan ’s middags komt.” Toch heeft het tweetal veel contact met elkaar, via de telefoon en e-mail. “En we wonen beide een half uur rijden van ons werk. Tijdens die autorit sturen we elkaar vaak gesproken berichtjes via Whatsapp. Soms wel tien in een half uur. Zo houden we elkaar op de hoogte van het reilen en zeilen.”

Elkaars gelijken
Waar er tussen Bootz en Leegwater een hiërarchische verdeling zit, zijn Van der Tempel en Van Essen elkaars gelijken. Maken de teamleden daar geen misbruik van, zoals kinderen dat weleens bij hun ouders proberen? “Nee”, lacht Van der Tempel, “we roepen altijd dat er geen speld tussen is te krijgen, en dat is ook echt zo. Verder zijn we heel open en eerlijk, en dat verwachten we ook van onze teams.”
Van der Tempel ziet alleen maar voordelen van de werkverdeling die ze met Van Essen heeft. “Omdat je het samen doet, voel je minder werkdruk. En doordat je altijd kunt sparren, neem je ook betere beslissingen.” Ook vindt ze het heel praktisch dat ze elkaars afwezigheid kunnen opvangen. Zo werkte zij ooit wekelijks wat uren meer toen Van Essen met zwangerschapsverlof was.
Wel benadrukt ze dat het niet zou werken als ze er een verschillende manier van werken op na zouden houden. “Stel je voor dat de een extreem netjes is en de ander een rommelkont, dan ga je je toch aan elkaar ergeren. En het gaat ook niet goed als de een heel zakelijk en direct handelt en de ander erg lang van stof is en overal over twijfelt.” Toch zijn er ook verschillen, vertelt Van der Tempel. “Zo ben ik wat zakelijker en is Ella iets intuïtiever. We vullen elkaar heel mooi aan, want beide eigenschappen heb je nodig in een goed team.” Trainer ’t Mannetje ziet die eigenschappen ook vaak terug in man-vrouwdirecties. “Zonder te willen generaliseren heb ik in mijn loopbaan als trainer vaak gemerkt dat vrouwen meer ‘softere’ talenten hebben zoals empathie en diplomatie, en mannen vaak net iets strategischer denken.”

Synergievoordelen
Het vrouwenkoppel in de Noordoostpolder heeft evenals het man-vrouwduo in Amsterdam een taakverdeling gemaakt, gebaseerd op elkaars sterke kanten. Van der Tempel: “Zodoende hebben we ook synergievoordelen. Als je bijvoorbeeld de begroting voor de ene school gedaan hebt, kost die voor de andere school veel minder tijd.” Toch wisselen ze ook regelmatig de taken, omdat ze niet al te veel in de routine terecht willen komen. “Zo blijft het werk uitdagend en blijven we allround,” zegt Van der Tempel. “Stel dat we ooit uit elkaar gaan, dan zijn we in elk geval in staat om alleen een school te leiden.” Toch moet ze er niet aan denken. “Schooldirecteur is best een eenzaam beroep. Ik zou er enorm aan moeten wennen als ik het weer alleen zou moeten doen. Het mooie van deze constructie is dat je altijd een critical friend naast je hebt staan. En intussen zijn we ook veel meer dan alleen collega’s.”

Bestuurders over duodirecties
“Nee, deze duoconstructie (zie hoofdverhaal, red.) heeft niet onze voorkeur”, zegt Jos Timmermans van Aves, de stichting waar de scholen van Van der Tempel en Van Essen onder vallen. De bestuurder legt uit dat op geen van de andere 21 Aves-scholen gewerkt wordt met een tweekoppige directie. “In het verleden hebben we meer duobanen op directieniveau gehad, maar de praktijk leert dat de meesten uiteindelijk toch alleen een school willen leiden.” Timmermans vindt het ook naar ouders toe geen wenselijke situatie. “We hebben gemerkt dat zij het toch prettiger vinden om één gezicht te zien op school.” Trainer Paul ‘t Mannetje denkt dat dat een kwestie van gewenning is. “Mensen moesten vroeger ook wennen aan duobanen voor de klas, nu hoor je daar niemand meer over.”
Ondanks dat Timmermans geen voorstander is van duodirecties, legt hij Van der Tempel en Van Essen geen strobreed in de weg. “Ze doen het goed en ze willen het zelf ook echt niet anders. Dat accepteren we.” Hij legt uit dat deze constructie niet duurder voor de stichting is. “Misschien wordt het dat wel als je twee directeuren voor 0,6 fte laat werken op één grote school, zodat ze een gezamenlijk dag hebben voor overleg. Maar in dit geval is dat niet zo.”
Bij AMOS, het schoolbestuur van Daltonschool Neptunus, de Visserschool en 26 andere scholen in Amsterdam, werken ze veel met een getrapt directiemodel. “De constructie met Michiel Bootz en Corina Leegwater (zie hoofdverhaal, red.) is een overgangssituatie”, zegt Arie van Loon, directeur bedrijfsvoering. “Uiteindelijk willen we bij grote scholen van bijvoorbeeld zeshonderd leerlingen het zo organiseren dat er twee locaties van driehonderd leerlingen zijn, waarbij je dan bijvoorbeeld één directeur hebt met twee locatiedirecteuren. Bij grote scholen op één locatie willen we het liefst werken met één directeur die de school samen met twee teamleiders runt.” Behalve het feit dat een directeur op deze manier op strategisch niveau kan sparren met zijn locatiedirecteuren of teamleiders, geeft het ook veel mogelijkheden voor talentontwikkeling. Van Loon: “Als team- of locatieleider kan een leraar met ambitie eerst wat ervaring opdoen in de luwte. Ik heb in het verleden mensen echt stuk zien lopen op de, te grote, stap van leraar naar directeur. En voor ons als organisatie werkt het ook goed. We kunnen sinds een paar jaar voor de managementfuncties op onze scholen steeds uit onze eigen kweekvijver vissen.” 

Tweedaagse training Power of 2
Paul ’t Mannetje verzorgt in maart en in mei samen met Mil van Beek onder andere de tweedaagse training ‘Power of 2’ bij het AVS Centrum Educatief Leiderschap. Over het waarom en hoe van succesvolle samenwerking binnen een directie- of managementteam. Meer informatie: www.avs.nl/cel/powerof2 

Meer over evenwichtig leiderschap op het AVS-congres 2018
Bijvoorbeeld in workshop 15, ‘Blijf in je element’, of ‘Leiderschap in een wereld van verschil’ (workshop 24). En kijk ook eens naar ‘De weg naar excellent leiderschap’ (workshop 28).
Ga voor meer informatie, het volledige programma en inschrijven naar www.avs.nl/congres2018

Gepubliceerd op: 6 februari 2018

Verschenen in

Doelgroep(en)

Primair onderwijs

 

Deel dit artikel

Jaargids PO (2019-2020) (Met agenda en professionaliseringsaanbod)