Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » 'Dit is het nieuwe leren'
Leidinggeven aan 21e-eeuws onderwijs

'Dit is het nieuwe leren'

Auteur: Lisette Blankestijn

Het geven van instructie en feedback op maat staat hoog op de onderwijsagenda. Op steeds meer scholen gaat dit gepaard met een andere organisatie van de lessen, ondersteund door digitale leermiddelen als video-instructie en tablets, waarmee leerlingen zelfstandig leren. Die ontwikkeling vraagt om schoolleiders die het top-downdenken durven los te laten en zeggenschap voor de leerkracht over het inzetten van ict.

“Om te kunnen differentiëren kiezen scholen er vaak voor om de klassikale instructie te vervangen door andere activiteiten. In het basisonderwijs zie je dat er vaak in verschillende groepjes wordt gewerkt. Bijvoorbeeld: een groepje leerlingen maakt zelfstandig sommen op de tablet, een ander groepje krijgt inhoudelijke instructie van de leerkracht, weer andere kinderen doen met een ondersteuner een samenwerkingsopdracht.” Aan het woord is Martine Maes, senior adviseur sociale innovatie bij InnovatieImpuls Onderwijs. “Ict kan hier toegevoegde waarde hebben. Vooral in het voortgezet onderwijs zien we bijvoorbeeld dat docenten die werken volgens het principe flipping the classroom in hun lessen meer tijd kunnen besteden aan het verdiepen van de stof, het oefenen van het probleemoplossend vermogen en aan 21st century skills als samenwerken.”

Flipping the classroom
Bij flipping the classroom worden de lessen en het huiswerk letterlijk omgedraaid. De leerlingen krijgen buiten de les instructie via video’s en andere online bronnen, die de docent meestal maakt of selecteert. In de klas werken de leerlingen aan verwerkingsopdrachten, projecten en metacognitieve vaardigheden. Het ‘flipping’-concept is verwant aan de online instructiefilmpjes van de Khan Academy. Maar: “Leerlingen thuis filmpjes laten kijken is slechts een element van flipping the classroom”, weet Maes. “Het ‘geflipte’ zit ‘m erin dat niet iedereen in de klas hetzelfde doet op hetzelfde moment. Zo zien we bij de SlimFit-scholen (een van de experimenten van de InnovatieImpuls Onderwijs) dat traditionele klassen doorbroken worden, soms letterlijk. Teams van leerkrachten, onderwijsondersteuners en ouders werken met grotere groepen kinderen en bedienen hen daarbij zoveel mogelijk op maat.”

Extra handen
Dat gebeurt bijvoorbeeld op SlimFitschool Op ‘t Hof in Tricht. “In mijn unit zitten 53 leerlingen uit groep 6/7/8,” vertelt Helga Bongers (unitleider en leerkracht). Soms zijn de tussendeuren open, soms dicht. ’s Middags staan we met twee leerkrachten op de unit, maar in de ochtenden hebben we er een lerarenondersteuner bij. Zij begeleidt het zelfstandig werken, bijvoorbeeld als een groepje met een digitale methode bij het digibord of op de iPads werkt. De leerkrachten geven ondertussen instructie aan andere leerlingen, maken instructiefilmpjes, remediëren, enzovoort. De leerlingen zijn per vak ingedeeld in niveaugroepjes, waarbij ze niet aan hun leerjaar gebonden zijn.” “Door deze manier van onderwijs organiseren hebben wij extra handen beschikbaar voor de leerlingen”, zegt Op ’t Hof-directeur Margreet van Iterson. “Ik zag dat het voor de leerkrachten lastig was om alle leerlingen met hun verschillende niveaus in onze grote groepen op maat te bedienen. Door functies op verschillende niveaus in te zetten, handelingsgericht te werken en ict in te zetten en hebben we het leerrendement kunnen verhogen. Voor het personeel is dit een heel proces geweest. Toen we begonnen heb ik hen eerst eens een les laten wisselen met een andere leerkracht. De meesten vonden het leuk, ze gingen anders naar de kinderen kijken. In kleine stapjes zijn we naar een meer open cultuur gegaan, waarin onderlinge communicatie en feedback heel belangrijk is. “Bongers: “Bij die communicatie gebruiken we zelf ook veel ict. We delen bestanden, houden contact via een Whatsapp-groep en vergaderen soms via Skype.”

In de ontwikkeling naar unit-onderwijs onderscheidden sommige leerkrachten zich als kartrekker, vertelt Van Iterson. “Dat werden de unitleiders. Zij maken deel uit van het managementteam en samen spreken we constant onze visie op leren door. Als directeur bedenk ik wat de volgende stap moet zijn, maar ik geef de unitleiders veel ruimte om binnen onze visie mee te denken over de inzet van middelen en personeel. Binnen de veiligheid van de school hebben we zo een leergemeenschap van het team, de kinderen en de ouders. We leren met en van elkaar.” Maes van InnovatieImpuls Onderwijs: “Het is belangrijk dat de schoolleider zelf gelooft in het anders organiseren van het onderwijs. Ook de ouders moeten meegenomen worden. Die hebben er vaak moeite mee dat het onderwijsproces anders is dan ze gewend zijn en dat hun kinderen meer verantwoordelijkheid voor hun eigen leerproces krijgen. Maar het begint bij het team: de leerkrachten moeten het zien zitten.”

Snappet
Daarvan is ook Tea Zwarts zich bewust. Ze is directeur van vier scholen van het bestuur Gereformeerd Primair Onderwijs West- Nederland (GPO-WN) waar veel met ict wordt geleerd. “Voor mij zijn de middelen niet leidend voor het onderwijs, ik stuur op het gedrag van leerkrachten. We werken vanuit een bepaalde visie en doelen, en daarbij hoort dat we werken met moderne digitale leermiddelen. Op twee van mijn scholen (G.B.S. De Wegwijzer in Zwijndrecht en G.B.S De Mozaïek in Krimpen aan den IJssel) doen we daarom een pilot met Snappet, een digitale tool waarmee de leerlingen basisvaardigheden zoals rekenen oefenen op een tablet.” Een feedbacksysteem zorgt ervoor dat de leerling meteen ziet wanneer hij een fout heeft gemaakt. In het dashboard ziet de leerkracht welke fouten er zijn gemaakt door welke leerlingen. “We onderzoeken of we daarmee het actief leren van kinderen kunnen bevorderen.”
“Omdat het bij Snappet voor de leerkracht meteen duidelijk is welke leerling met welk onderdeel moeite heeft, vraagt dat om snelle en gerichte feedback”, licht Zwarts toe. “Sommige leerkrachten werken graag met dit soort tools, anderen hebben er meer moeite mee en zijn onthand als het internet het bijvoorbeeld even niet doet. Het niveau van de leerkracht moet omhoog, want elke fout en goed wordt uitvergroot. Hoe pas je je onderwijs zo aan dat ieder kind een goed aanbod krijgt? Hoe kies je je doelen? Dat zijn boeiende vragen. Dit is een leertraject, ik ga hierover zelf uitgebreid met het team in gesprek. Samen nadenken. Deze pilot was niet begroot dus ruimte voor cursussen is er niet, maar ik geloof sterk in eigenaarschap. Ik zie een professionele leergemeenschap voor me om ons hierin verder te bekwamen en de voordelen optimaal te benutten. Níet door de leerkracht-leerlingratio te veranderen, maar wel door met flexibele groepsvormen te werken. Dat kan door de mogelijkheid van snelle feedback, die Snappet biedt. Dat brengt ook Passend onderwijs weer een stap dichterbij. Ik denk ook dat dit soort tools zich leent voor functiedifferentiatie, vooral waar het de kwaliteitszorg betreft. Denk aan de rekencoördinator: die heeft een complete leerlijn voor rekenen samengesteld uit alle mogelijke bronnen.” Zwarts denkt dat iedere school ict zou moeten kunnen inzetten bij het leren, zo lang er aandacht is voor de grote rol van de leerkracht waar het gaat om instructie en feedback, en voor het belang van de goede relatie tussen leerkracht en kind. “Dat betekent ook dat het sociaalemotioneel klimaat in de klas in orde moet zijn, want de kinderen hebben razendsnel in de gaten wie waar is met de lesstof. Als collega’s zich niet bewust zijn van hun eigen rol en als er iets misgaat de schuld buiten henzelf, dan werkt het niet.”

QR-code
De verhalen uit het vo over flipping the classroom met filmpjes, inspireerden Paul Koning, leerkracht van groep 7 op obs de Oversteek in Nijmegen, om twee instructiefilmpjes te maken. “Die heb ik ingezet tijdens een rekenblok. Ook maakte ik er een pagina met oefenmateriaal bij. Het vervaardigen van die filmpjes bleek een tijdrovende kwestie. Ik vraag me bovendien af of deze methode meerwaarde heeft. De kracht van goede instructie zit in de interactiviteit. Als ik een rekenles geef, peil ik voortdurend of mijn leerlingen het snappen. Dat mis je bij een filmpje. Daar komt bij: onze school geeft niet veel huiswerk mee. De leerlingen moeten dus op een van de schoolcomputers de filmpjes bekijken. Als we tablets zouden hebben zou dat makkelijker gaan, die zet je even snel aan en uit. Op een andere school zag ik leerlingen die dankzij werk van pabo-studenten QR-codes bij hun rekenmethode hadden. Als ze een som niet snapten scanden ze die code met hun telefoon en kregen dan snel een filmpje met uitleg.

Ik zie wel potentiële voordelen als uitgevers kwalitatief goede filmpjes zouden aanbieden bij de reguliere methode. Leerlingen die meer willen kun je zo iets extra’s geven, leerlingen die iets niet snappen kunnen extra uitleg krijgen. Met goede multimediale leermiddelen zou ‘flipping’ kunnen bijdragen aan leren op maat en een hoger leerrendement.”

’Geen hightech nodig’
Alex de Koning is bovenschools ict-coördinator bij PCPO Barendrecht en Ridderkerk. “Wij oriënteren ons op een elektronische leeromgeving (ELO), waar de leerkrachten huiswerk, taken en filmpjes op kunnen zetten. We werken niet volgens de principes van flipping the classroom, maar een ELO maakt dat wel makkelijker. Ik denk dat het thuis bekijken van bijvoorbeeld een filmpje goed is om betrokkenheid met het onderwerp te genereren. Als je voorkennis aanreikt, weten ze er al iets van als ze er later in de klas mee aan de slag gaan. Daar zijn trouwens echt geen ingewikkelde hightechtoepassingen voor nodig. Als leerkracht en leerlingen maar online met elkaar kunnen communiceren (bijvoorbeeld een e-mail met een link kunnen sturen), is dat voldoende. Er staat veel bruikbaar materiaal op websites als Methodelink en KlasseTV. Verder gebruiken we digiborden en de leerlingen werken op tablets met Snappet. Dit is het nieuwe leren.”

Meer weten? www.innovatieimpulsonderwijs.nl (experiment SlimFit)
Twitter: #flipdeklas
www.kennisnet.nl/themas/flipping-the-classroom/
www.facebook.com/flippingmyclassroom
www.youtube.com/user/webredactiezwijsen (instructiefilmpjes)
http://obsdeoversteek.yurls.net
www.videobijdeles.nl

Gepubliceerd op: 14 januari 2014

Verschenen in

Thema's

Doelgroep(en)

Primair onderwijs

 

Deel dit artikel

Naar andere schooltijden, en dan? (Herziene versie september 2018)