Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » De professional is weer aan zet
Regeldrukagenda moet ruimte scheppen

De professional is weer aan zet

Auteur: Marijke Nijboer

Lekt er te veel tijd weg naar administratie? Heeft de school door alle regels te weinig speelruimte om het onderwijs naar eigen wens in te richten? De Regeldrukagenda schept meer ruimte. Nu maar hopen dat leraren, schoolleiders en bestuurders die ruimte niet zelf gaan vullen met nieuwe verplichtingen.

Op een Nederlandse basisschool moesten de leerkrachten groepsplannen maken, en daar alle doelen van de methode in vermelden. Deze moesten worden vertaald naar kinderdoelen, die vervolgens in de weekplanning moesten komen. De weekplanning moest op het bord, en na elke les moest er een evaluatie worden ingevuld. Roelof Steenhuis, adjunct-directeur van obs De Godelinde in Naarden, hoorde dit verhaal uit de eerste hand. Steenhuis, die vanuit het onderwijsveld de AVS vertegenwoordigt aan de overlegtafel over de Regeldrukagenda*, analyseert: “Hier heeft het management niet goed begrepen wat de inspectie wil. Die wil goed onderwijs, maar daarbij hoef je echt niet al deze stappen te zetten.” Regeldruk en de daaruit voortvloeiende werkdruk zijn een serieus probleem. Sommige belastende regels komen van de overheid, andere van het eigen management. Leraren hebben vaak geen idee waar regels vandaan komen en wat de achterliggende gedachte is, zo bleek uit een recent onderzoek**. Eind 2014 liepen dertig OCW-ambtenaren mee op scholen om de werk- en regeldruk van leraren te polsen. De opbrengsten werden geanalyseerd. Hoewel leraren aangaven zich door regels belemmerd te voelen en suggereerden dat ze als professional niet serieus genomen worden, zeggen ze vaak niet rechtstreeks dat ze werk- of regeldruk ervaren. “Dat duidt erop dat er nog een taboe op dat onderwerp rust”, aldus Maartje Harmelink, een van de onderzoekers. Leraren hebben ook grote moeite met het feit dat er in snel tempo steeds nieuwe regels worden doorgevoerd. “Ze ervaren dat als een pendulebeweging”, zegt Harmelink. “Het gaat altijd maar door. Als ze net gewend zijn geraakt aan een verandering, komt de nieuwe er al weer aan. Leraren zien daardoor verandering als iets negatiefs.” Er zijn kleine accentverschillen tussen primair en voortgezet onderwijs. “Binnen het po hoor je vooral klachten over te veel administratie en toetsing”, zegt Petra de Leeuw, programmamanager duurzame onderwijswetgeving (inclusief Regeldrukagenda) bij OCW. “In het vo zijn er vooral veel vragen over de examens en het taakbeleid. Het beleid daaromtrent verandert regelmatig.”

Meer lucht
Er moest iets gebeuren, vonden het onderwijsveld, de sectorraden, vak/werknemersorganisaties, ouderorganisatie, inspectie en het ministerie. Eind 2014 stelden zij daarom samen de Regeldrukagenda Onderwijs 2014-2017 op (zie kader), een verzameling maatregelen die scholen en leraren meer lucht moeten geven. Inmiddels is een aantal van deze maatregelen in gang gezet. Zo is het eindexamen geflexibiliseerd. In het po en vo loopt de pilot Regelluwe scholen. Die moet duidelijk maken welke regels scholen en besturen graag zouden schrappen, en De professional is weer aan zet of dat meer ruimte en kwaliteit oplevert (zie het artikel op pagina 16). De btw-vrijstelling voor Passend onderwijs wordt per 1 augustus 2016 definitief. De inspectie heeft een webinar gehouden over hoe om te gaan met regels en OCW heeft op www.delerarenagenda.nl de vragenrubriek ‘Mag dat?’ geopend. Het veld wordt zoveel mogelijk betrokken bij het maken van nieuw beleid. OCW heeft sinds kort bijvoorbeeld een aantal leraar-ambtenaren die parttime voor de klas staan en daarnaast beleid maken. De Leeuw: “We kijken bij alle regelgeving hoe die op een manier kan worden ingevoerd dat het zo min mogelijk extra belasting veroorzaakt. Neem Onderwijs2032: heel Nederland denkt mee over wat er in dat curriculum zou moeten staan. Daar maken we in één keer een afweging over. Komen er later toch nog wijzigingen, dan bundelen we die zoveel mogelijk.”

Kwaliteitsopvatting
Het ministerie is niet de enige veroorzaker van werk- en regeldruk, scholen kunnen er zelf ook wat van. Soms zijn het de leraren zelf die de werkdruk verhogen. Berend Buddingh, rector-bestuurder van het Schoonhovens College: “Docenten willen goede lessen geven, waarbij ze niet alleen het boek volgen. Dat vraagt om een goede voorbereiding. Vaak zijn ze daar in het weekend ook mee bezig.” Wat hem betreft mag het aantal toetsperiodes omlaag, maar daar krijgt hij zijn docenten nog niet in mee. “Zij willen evenveel blijven toetsen, omdat dat ten goede zou komen aan het onderwijs. Ik vraag me af of dat zo is; wij toetsen hier wel erg veel. Toetsen maken kost ook veel tijd. Je kunt natuurlijk de methodetoetsen gebruiken, maar dan zitten mensen weer eindeloos te corrigeren met al die open vragen.” Zijn docenten willen veel bieden. Dat is mooi, vindt Buddingh. “Maar als je veel toetsweken hebt, en je wilt alle lesuren handhaven per klas, én je wilt regelmatig op excursie, dan wordt het programma wel erg vol. Ik ben een groot voorstander van buitenschools leren. Maar moet je dan niet minder lessen geven? Waar laat je dan uren vallen? En hoe vul je de vrijkomende ruimte in? Dat vind ik interessante gedachten.” De Leeuw van OCW valt de rector-bestuurder bij. “De inspectie zegt niet: je moet zoveel keer toetsen per jaar. Men heeft echter het gevoel dat er voortdurend getoetst moet worden. Soms zit het in de eigen kwaliteitsopvatting van het lerarenteam. Als je al langer zo werkt, kan het heel verfrissend zijn om eens te bekijken of dat nog steeds nodig is. Levert het evenveel op voor de leerlingen als het de docenten aan werk kost? Besturen en scholen kunnen zelf beslissen om niet alles dicht te regelen. Wij hopen dat die ruimte ook wordt benut.” De schoolleider kan daar een belangrijke rol in spelen, zegt zij. “Die bepaalt voor een groot deel hoe de school is georganiseerd, of men bewust met dingen bezig is of wordt geleefd door de waan van de dag.”

Voldoening of last?
Buddingh: “De vraag die je zou moeten stellen is: heb je last van je drukke baan? Of haal je er voldoening uit? Het wordt pas vervelend wanneer het voelt als moeten.” In dat laatste geval, zeggen de Groningse onderzoekers, moeten zij vooral naar hun leidinggevenden stappen en concrete kritiek leveren. Ze raden het management aan om leraren te benaderen als vakmensen en het vertrouwen in hen uit te spreken. Schoolleiders moeten duidelijk maken waarom en door wie bepaalde regels zijn uitgevaardigd. Personeel zou meer bottom-up moeten worden benaderd. Harmelink: “Het is belangrijk dat je je mensen betrekt bij beslissingen over nieuwe plannen. Leraren willen als uitvoerders van het onderwijs meer vrijheid van handelen.” Het ministerie krijgt van de onderzoekers het advies om veranderingen niet te snel achter elkaar door te voeren, en meer duidelijkheid te scheppen over regelgeving.

Eigen keuzes
Het zou inderdaad ook helpen als politici niet meteen wanneer een probleem de kop opsteekt, een nieuwe wet voorbereiden, zegt Steenhuis van De Godelinde. Maar scholen moeten ook hun eigen verantwoordelijkheid pakken. “Wij merken op onze school weinig van regeldruk, omdat we heel bewust onze eigen keuzes maken. Leerkrachten ervaren wel dat er allerlei administratieve dingen moeten. Wij stellen dan steeds de vraag: moeten we dat wel doen? Ik heb het idee dat mensen in het onderwijs elkaar ontzettend napraten over regeldruk en werkdruk. Dat is soms ook een excuus om dingen niet te doen. Terwijl je als schoolbestuur behoorlijk autonoom kunt zijn in het maken van je beleidskeuzes. Als je kunt verantwoorden waarom je bepaalde dingen wel of niet doet, en je aantoont dat met jouw werkwijze de kwaliteit goed blijft of zelfs verbetert, is de inspectie tevreden.”

Wat werkt?
De 40-urige werkweek is geen echte oplossing, vindt Buddingh. “Mede door de vakanties is er piekbelasting en draait een docent in een reguliere week zeker 42 à 43 uur. Hij mag dat voor een deel ook nog zelf verdelen over de week en eventueel het weekend. Dat maakt het lastig, maar er staan veel en lange vakanties tegenover.” Zijn opmerking sluit aan bij een recent kleinschalig onderzoek***, waaruit blijkt dat ruim driekwart van de ondervraagde leerkrachten in het po dit jaar net zoveel of meer werkdruk ervaart als vorig jaar. 85 procent van de leerkrachten lukt het niet om zich aan de vastgestelde 40-urige werkweek te houden. Steenhuis: “Juist omdat onderwijsmensen mentaal nooit klaar zijn met hun werk, vind ik het goed om die norm van 40 uur te stellen.” Buddingh: “Ik denk dat de echte oplossing ligt in het geven van meer keuzes aan de leraar zelf. Ga uit van diens professionaliteit en autonomie. Het moet niet zo zijn dat die weer terugtreedt in z’n lokaal en het daar allemaal regelt; we zijn een onderwijssamenleving. Dáár moeten we afspraken maken. En daar moet je af en toe spiegelen: wat doen we onszelf aan met bepaalde keuzes? En wat is het effect daarvan? De professional is aan zet.”

* AVS-adviseur Harry van Soest zit ook aan de overlegtafel over de Regeldrukagenda. De AVS zorgde onder andere voor input door bijna 400 ingevulde enquêteformulieren van leden te overleggen.

** OCW in gesprek met leraren over regeldruk, Hanzehogeschool Groningen, University of Applied Sciences

*** New Broom en Montas Onderwijs hielden een online onderzoek. Hieraan deden 72 leerkrachten en 7 directieleden mee.

De regeldrukagenda
Enkele maatregelen in een notendop:

Onderwijsbreed
• Voorlichting over toezicht en wetten
• Effecten nieuwe wet- en regelgeving in kaart brengen
• Betere inzet internetconsultatie
• OCW-ambtenaren onderzoeken regeldruk en werkdruk op de werkvloer
• Verkenning knelpunten btw-regels
• Belastingvrijstelling tablets onderwijspersoneel
• Tegemoetkoming knelpunten fusietoets
• Voorlichting over Europese aanbestedingsprocedures
• Terugkoppeling doorstroomgegevens leerlingen

Funderend onderwijs
• Curriculumwijzigingen bundelen en periodiek doorvoeren
• Gesprek over regeldruk op school
• Professionalisering schoolleiders
• Modernisering bekostiging

Primair onderwijs
• Inventarisatie regeldruk
• Tegengaan onnodige administratie
• aanpak regeldruk bij besturen
• Vormgeving cyclus kwaliteitszorg
• Betere afstemming tussen toezicht op onderwijs en kinderopvang
• Aanpak knelpunten Passend onderwijs
• Betere interne administratie, effectief vergaderen
• goede balans in toetsing
• Beter benutten ict
• Verkennen mogelijkheden wederzijdse inzage leerlinggegevens
• Modernisering Vervangingsfonds

Voortgezet onderwijs
• Meer flexibiliteit en maatwerk
• Mogelijk maken eerder afleggen deel eindexamen
• Impact assessment bij wetsvoorstel flexibilisering centrale examens
• Wegnemen belemmeringen (regionale) samenwerking
• Slimmer inrichten correctie na tweede tijdvak cse
• Stimuleren professionele dialoog
• Timemanagement en planning onderdeel lerarenopleiding en professionaliseringsaanbod
• Scholing onderwijspersoneel in digitale vaardigheden
• Onderzoeken neveneffecten sturen op rendementen en cijfers in het vo

Gepubliceerd op: 10 januari 2016

Verschenen in

Thema's

Doelgroep(en)

Primair onderwijs, Voortgezet onderwijs

 

Deel dit artikel

Naar andere schooltijden, en dan? (Herziene versie september 2018)