Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » De leraar als grootste artiest van deze wereld
Boekbespreking

De leraar als grootste artiest van deze wereld

Auteur: Jan Stuijver

In ‘Naar onderwijs in blauw’ beschrijft Dolf van den Berg, emeritus-hoogleraar aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, zijn zoektocht naar ander onderwijs, gericht op betekenisvol menselijk contact. Inspiratie haalde hij uit het expressionisme.

We worden er in zowel het nieuws als de praktijk dagelijks mee geconfronteerd: het zijn spannende tijden in onderwijsland. Vanuit die ‘sense of urgency’ ontstaan mooie ideeën en initiatieven. Dolf van den Berg hangt de zijne op aan het expressionisme in de kunsten. In het eerste hoofdstuk van zijn nieuwe boek gaat hij terug naar het begin van de twintigste eeuw, een periode waarin Europa in een turbulente fase raakt. ‘Der blaue Reiter’ in Duitsland is een belangrijk centrum voor het expressionisme, met schilder Kandinsky als voorman. Hij schreef in 1912 het Manifest Über das Geistige in der Kunst. De daarin geschetste ideeën zijn voor Van den Berg van betekenis voor het onderwijs. “Om te werken aan de dans van de toekomst creëert de leraar een andere kleur, een andere inhoud”, schrijft hij. “Hij of zij is medeschepper en stelt de eigen persoonlijkheid ter beschikking. Anders gezegd: het onderwijs is het atelier van de grootste artiest van deze wereld: de leraar. Dan is er licht en kleur. Het onderwijs is wat de leraren ervan maken.” Die kleur moeten we als beeldspraak zien: het gaat de auteur erom dat je afstapt van het bekende en creatief met iets nieuws aan de slag gaat. De vanzelfsprekendheid voorbij. Hij noemt drie opvattingen die hij verder uitwerkt. Ten eerste een andere onderwijsstijl, met andere concepten, ander vormen en meer ‘kleuren’: niet klassikaal en gericht op leerstof, maar meer kindvolgend en op persoonsvorming. Ten tweede een wisseling in zienswijzen, volgens hem noodzakelijk om een andere werkelijkheid (van het onderwijs) te ontdekken. Tot slot stelt hij dat het onderwijs behoefte heeft aan verticalisering.
De auteur hanteert voor zijn visie de term ‘ontwikkelingsgericht onderwijs’, omdat het doelgerichte karakter daarmee sterker wordt benadrukt dan in gepersonaliseerd onderwijs. Een voorbeeld is zijn concept ‘de zone van de naaste ontwikkeling’: kinderen uitdagen naar een hoger niveau door ze op hun tenen te laten staan en te laten leren vanuit nieuwsgierigheid.
 
Van den Berg heeft een onderwijsconcept ontwikkeld dat gebaseerd is op het recht van eenieder op betekenisvol menselijk contact, ongeacht kwaliteiten en beperkingen, dat uiteindelijk leidt tot een voor ieder zinvol volwassen bestaan. Niet gericht op leerstof, maar op wat het kind kan en hoe het zich ontwikkelt in al zijn facetten. Ontwikkeling is in zijn definitie een onderwijs-pedagogisch verschijnsel, dat betekent: “Ontvouwen, loswikkelen, tot wasdom komen, doen uitgroeien, doen ontstaan, tentoonspreiden, herleiden, uitwerken, gaandeweg uit iets tevoorschijn komen, blootleggen, ophelderen, meer tegenwoordig zijn. Ontwikkelen is meer dan alleen een weg naar de vrijheid van de leerling. Het is de weg naar een volwassen-in-de-wereld zijn.”
 
Van den Berg heeft meerdere boeken geschreven, maar niet eerder was hij zo uitgesproken als in dit boek. Dit is zijn manifest, een boodschap voor iedereen die geen genoegen neemt met het huidige onderwijs. Hij is hierin soms confronterend en uitdagend, maar ook inspirerend, met een sterk appel voor echte verandering. Een aanrader voor alle schooldirecteuren die dagelijks het beste uit kinderen willen halen.

Gepubliceerd op: 25 oktober 2019

Verschenen in

Doelgroep(en)

Primair onderwijs

 

Deel dit artikel

Integrale Kindcentra, handboek voor directeuren en bestuurders