Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » Chaos voorbij, tijd voor eigen visie
Onvoorspelbare instroom blijft lastig

Chaos voorbij, tijd voor eigen visie

Auteur: Marijke Nijboer

De instroom van vluchtelingen is momenteel flink afgenomen en we hebben het onderwijs aan asielleerlingen inmiddels beter op de rails. Maar het blijft een taaie opdracht. Want juist die onvoorspelbare instroom maakt het regelen van onderwijs lastig. Wat gaat er al goed, wat moet beter? Een inventarisatie.
 
Maar liefst 97 procent van alle asielzoekerskinderen in Nederland gaat naar school. En volgens de inspectie is de kwaliteit van de scholen in asielzoekerscentra verbeterd. Ook accountmanagers van OCW, die afgelopen voorjaar uitgebreid spraken met scholen en gemeenten, constateren dat asielzoekerskinderen goed onderwijs krijgen. Bovendien is de organisatie van dit onderwijs inmiddels beter op orde. “Op die grote piek van vorig jaar waren we niet voorbereid”, zegt Marieke Postma van LOWAN. “Maar we hebben veel voortgang geboekt. Er waren dagen dat in vier gemeenten een nieuwe school startte. Die moesten ondersteund worden, we liepen tegen wetgeving aan, we waren allemaal het spoor bijster. Iedereen rende, maar niet dezelfde kant op.”
 
Regie
Alle partijen rond de opvang van vluchtelingenkinderen gingen om tafel: COA, VNG, de sectorraden, OCW, SZW, LOWAN. “Iedereen is vanuit zijn perspectief gaan vertellen wat er speelde. Dan komt er gezamenlijk inzicht en ga je elkaar begrijpen.” Nu ligt er een stappenplan dat begint op het moment dat een gemeente of school hoort dat er een COA-locatie in de buurt komt.
Ook op onderwijsterrein kwam er meer regie. De AVS, PO-Raad, VO-raad, MBO-raad, COA, LOWAN, G4, OCW en VNG vormden samen een regiegroep en een ondersteuningsgroep. “Hier zijn alle problemen op onderwijsgebied aangepakt”, vertelt Lex Boogerd van het COA. “De teldatum van 1 oktober was bijvoorbeeld een moeilijk punt. Als een kind op 2 oktober binnenkwam, kon je een jaar op bekostiging wachten. Dat is nu omgezet in een maatwerkregeling waarbij scholen per kwartaal bekostigd krijgen.” Die regeling is op 30 september 2016 gepubliceerd door DUO. Daarbij wordt wel nog steeds de drempel van vier leerlingen gehanteerd.
 
Fluctuatie
Bijna een jaar geleden, in november 2015, piekte de instroom met maandelijks zo’n 1.700 asielzoekers in de schoolgaande leeftijd (4 – 17 jaar). Voorjaar 2016 was die instroom afgevlakt naar 500 per maand1. Eind augustus werd daarom besloten drie noodopvangen te sluiten. Boogerd: “De regering heeft de verwachting van 58.000 mensen voor dit jaar aangehouden, maar waarschijnlijk worden het er minder. Als de situatie in Griekenland echter verandert, kan de instroom zomaar weer fors aanzwellen. Op dit moment bestaat ruim 30 procent van de instroom uit na-reizigers, veelal moeders met kinderen, maar ook dat kan zo weer veranderen.”
 
Postma van LOWAN noemt die fluctuatie de grootste uitdaging. “Er zijn heel veel gemeenten benaderd met de boodschap dat er een COA-locatie komt. Die gemeenten hebben schoolbesturen benaderd en zijn bezig gegaan met scholen. Maar vaak kwamen er geen bewoners, of veel minder dan verwacht. Dat is lastig, ook qua personele kosten.” Boogerd: “Bouw dat onderwijs daarom modulair op. Ga niet met vlag en wimpel voor het hoogste aantal leerlingen, maar zet lager in. Later kun je altijd nog opschalen.”
 
Nieuwe uitdagingen
De kinderen die komen, brengen nieuwe uitdagingen mee. Zoals de taalbarrière. Een intakegesprek voeren met ouders is vaak lastig. En hoe ga je om met de verschillende trauma’s en culturele achtergronden? “Hier moet door de overheid maximaal op worden ingezet met veel deskundigheid en voldoende tijd”, vindt AVS-voorzitter Petra van Haren. OCW meldt dat er inmiddels meerdere cursussen op dit terrein worden aangeboden, ook online. Scholen kunnen ook speltherapeuten inschakelen voor de verwerking van trauma’s (zie ook pagina 25).
Sinds 2015 is de opleidingscapaciteit van NT2-docenten al verdrievoudigd. Staatssecretaris Dekker laat onderzoeken of verdere uitbreiding nodig is. Er is nog een tekort aan geschikte lesmethoden. OCW zal hiervoor contact leggen met partijen die expertise hebben op het terrein van leerplanontwikkeling en het ontwerpen en uitgeven van methoden. Verder is de capaciteit van LOWAN uitgebreid, zodat deze organisatie zich extra kan inzetten om kennis en ervaring te verspreiden en nieuwe scholen te helpen met opstarten.
 
Profielen en leerlijnen
Ook de aansluiting op het reguliere onderwijs verdient aandacht. Gemeenten moeten zorgen voor educatief aanbod voor kinderen onder de vier jaar, vindt OCW. Maar waar plaats je de oudere kinderen, die vaak met nog een flinke taalachterstand de po- of vo-school binnenstromen? OCW, VNG, de PO-Raad en VO-raad hebben hier samen afspraken over gemaakt. De PO-Raad en LOWAN ontwikkelen voor het primair onderwijs profielen en leerlijnen om de instroom naar het voortgezet op het juiste niveau te regelen en om een doorlopende leerlijn bij de overgang tussen po-scholen te bevorderen. In het vo worden uitstroomprofielen en leerlijnen ingezet om de instroom vanuit de internationale schakelklassen goed te regelen (zie ook pagina 16).
 
Bekostiging
Tot grote vreugde van de AVS, PO-Raad en andere partijen – die hier maanden voor lobbyden – krijgt ook het primair onderwijs nu twee jaar maatwerkbekostiging voor onderwijs aan asielkinderen in plaats van een. In juni steunde de Tweede Kamer een motie van GroenLinks-Kamerlid Rik Grashoff met deze strekking. Gaat de maatwerkregeling gelden met terugwerkende kracht? Wordt deze betaald uit de achterstandsgelden? OCW is momenteel bezig om de regeling voor 2e jaars nieuwkomers uit te werken.
Scholen die minder dan vier vluchtelingenkinderen opvangen, krijgen hiervoor geen vergoeding. Uit een AVS-peiling (februari 2016) bleek dat zodoende bijna de helft van de scholen die deze leerlingen in huis hebben, hiervoor geen vergoeding krijgt. Dat betekent dat deze scholen op eigen kosten leraren extra inzetten, lesmateriaal aanschaffen en eventueel deskundigheidsbevordering regelen.
 
Er zijn scholen die de ‘vierkinderenregeling’ op creatieve wijze omzeilen (zie ook kader pagina 10). Dat merkte directeur Bea Vos van basisschool Hertogin Johanna in Oss (Filios Scholengroep) toen zij vluchtelingenkinderen uit Limburg op haar school ontving. “Twee kinderen uit één gezin kwamen van twee verschillende basisscholen. Dat was zo gedaan zodat een van die scholen (ook) aan vier leerlingen kwam. Ik snap dat scholen dit doen; het huidige systeem is krom. Eigenlijk zou het geld het kind moeten volgen.”
Haar eigen school heeft momenteel drie vluchtelingenkinderen, en dus geen extra financiering. “Maar onze schoolbesturen en de gemeente stellen gelukkig geld beschikbaar voor NT2.”
 
Centrale opvang
Staatssecretaris Dekker ziet deze worsteling en wil een bundeling van expertise, liefst in gezamenlijk georganiseerde taalklassen. Op veel plekken gebeurt dit al. AVS-voorzitter Van Haren: “Met een centrale opvang kun je de professionaliteit ontwikkelen. Een specifieke groep leraren legt hier het accent op taalverwerving, integratie in de samenleving en traumasignalering. Zo komen scholen minder onder druk te staan.” Ze pleit er echter net als schoolleider Vos voor dat het geld het kind moet volgen. “Niet in gebundelde aantallen, maar ook voor kinderen op scholen met minder dan vier asielleerlingen.”
 
Regionale visie
Postma van LOWAN benadrukt dat het niet de bedoeling is dat overal voor dezelfde oplossing wordt gekozen. “Wat de regiegroep graag wil zien, is dat er in iedere regio een visie wordt ontwikkeld (zie ook ­pagina 12). Sterke voorbeelden zijn Tilburg, Emmen, Zaandam, Schiedam, Amsterdam en Haarlem. Zo’n visie geldt voor alle kinderen die nog geen vier jaar in Nederland zijn, en voor po en vo. Als zorgpartners, onderwijspartners en gemeente kijk je samen wat die kinderen nodig hebben en hoe je dat vormgeeft. Je moet alleen zorgen dat je je regio goed afbakent.
“Is jouw visie dat de kinderen direct op de school in de wijk worden opgevangen, zonder centrale taalklas, denk dan na over hoe je de ondersteuning en professionalisering regelt. Wil je wel een centrale taalklas, denk dan na over de fluctuerende instroom. Onderzoekers zeggen dat het goed is om kinderen, zodra ze een goede basis hebben in het Nederlands, snel naar een school in de wijk te laten gaan. Maar die kinderen spreken nog geen Nederlands op het niveau van hun groep. Hoe ga je daarmee om? Die vragen moet je beantwoorden in je visiedocument.”
Zo’n regionale visie is lastig om op te starten, weet Postma. Er is ook geen gebaand pad. “Wie trekt de kar? Misschien het samenwerkingsverband. Of een groot schoolbestuur. Beleg het bij een instantie die goed werkt in jouw regio.”
Postma ziet nog een aandachtspunt. “In veel regio’s is het eerste opvangjaar op orde. Maar er wordt nog heel weinig ingezet op de daarop volgende jaren. Er moet echt iets worden geregeld voor kinderen die nog niet gewoon kunnen meedoen in de klas.” _
 
1 Bron: Kamerbrief OCW ‘Stand van zaken asielzoekersonderwijs’, 14 juli 2016
 
Meer weten?
Het dossier ‘Vluchtelingenkinderen’ van het NJi biedt praktische informatie en geeft een overzicht van de huidige kennis, via links naar andere informatiebronnen. 
 
Leraren en lokalen geregeld, geen asielleerlingen
Fluctuatie kenmerkt het nieuwkomersonderwijs. Vorig schooljaar begonnen we met een sterke stijging van leerlingen, aan het begin van dit schooljaar hebben veel scholen te maken met een sterke daling of zelfs sluiting. Op veel locaties leidt dit tot overplaatsen of zelfs ontslag van personeel.
LOWAN ondersteunt schoolbesturen, -directies en/of gemeenten in deze moeilijke en veelal onzekere fase. Behoefte aan meedenken? Neem dan contact op met Boudien Bakker via b.bakker@lowan.nl of tel. 06-52858732. 
 
‘Je moet creatief zijn’
Susan Smidt is directeur van basisscholen De Veldkamp en De Alexander in Denekamp. De ene school heeft twee vluchtelingenkinderen, de andere drie. “Wel jammer, als ze allemaal op dezelfde school hadden gezeten hadden we extra geld gekregen. Maar de ouders hebben nu eenmaal deze keuze gemaakt”, zegt zij. “Gelukkig hebben mijn leraren met hun hart voor het onderwijs gekozen. Dan is het te doen. Maar ik vind het wel eens lastig om zoveel inzet van hen te vragen.”

De kinderen hebben veel meegemaakt.
En als ze binnenkomen hebben ze zeker nog twee jaar nodig om de taal te leren. “Verder helpen we ouders vanwege de taalbarrière met de post en contact met instanties. Een tolk wordt niet betaald. Je moet creatief zijn.”
De ib’er ondersteunt leraren en kinderen extra. De school vindt het moeilijk om te bepalen op welk niveau ze kinderen moet plaatsen. “Als je ze plaatst op sociaal-emotioneel niveau, moet je nog sterker werken met individuele leerlijnen en -instructies dan wanneer je ze plaatst op het niveau van hun taalbeheersing. De één wil graag leren en vraagt veel. De ander doet alsof hij alles begrijpt. Dat moet je goed in beeld houden.”
Smidts schoolbestuur Konot heeft zelf een regionale opvang opgezet waar kinderen een jaar blijven. “We overleggen veelvuldig over de aanpak en de plaatsing van leerlingen. De leerling die hier het langst is, anderhalf jaar, zit nu met rekenen op z’n niveau, en met lezen is hij enorm vooruit gegaan. Ik ben ontzettend trots op mijn leraren.”
 
Leraren en lokalen geregeld, geen asielleerlingen
Fluctuatie kenmerkt het nieuwkomersonderwijs. Vorig schooljaar begonnen we met een sterke stijging van leerlingen, aan het begin van dit schooljaar hebben veel scholen te maken met een sterke daling of zelfs sluiting. Op veel locaties leidt dit tot overplaatsen of zelfs ontslag van personeel.
LOWAN ondersteunt schoolbesturen, -directies en/of gemeenten in deze moeilijke en veelal onzekere fase. Behoefte aan meedenken? Neem dan contact op met Boudien Bakker via b.bakker@lowan.nl of tel. 06-52858732. 
 
Advies onderwijsraad over integratie in en via onderwijs 
De Onderwijsraad bereidt op eigen initiatief een advies voor over ‘Vluchtelingen en onderwijs’. De hoofdvraag: Wat moet er gebeuren om de integratie van vluchtelingen in en via het onderwijs te bevorderen? Het advies gaat over de eerste jaren waarin deze vluchtelingen in Nederland verblijven. De focus ligt daarbij op de voorschoolse periode, primair en voortgezet onderwijs en mbo 1-2. Ook voor niet-leerplichtige vluchtelingen is het onderwijs vaak van cruciaal belang als het gaat om integratie in de nieuwe samenleving. De Onderwijsraad beschouwt integratie nadrukkelijk als een tweezijdig proces, waarbij van beide kanten inspanningen mogen worden verwacht. Het advies wordt naar verwachting eind 2016 uitgebracht.
 

Downloads en links
Gepubliceerd op: 25 september 2016

Verschenen in

Doelgroep(en)

Primair onderwijs, Voortgezet onderwijs

 

Deel dit artikel

Jaargids PO (2019-2020) (Met agenda en professionaliseringsaanbod)