Mensenmens

Ik heb het moeten opzoeken. Toen iemand vroeg of ik een 'mensenmens' was, had ik geen antwoord. Een mensenmens blijkt iemand te zijn die het menselijke in de ander waardeert, iemand die snel in verbinding staat met de ander. Een mensenmens is een emotioneel intelligent mens. Ik heb drie dochters die van alles van mij vinden, behalve dat ik een emotioneel intelligent mens ben.
 
Of ik dan een peoplemanager was. En weer stond ik met de mond vol tanden. Of ik specifieke sensitiviteit ontwikkeld had voor specifieke groepsdynamiek. Of ik de mens zag in de groep, de mens achter de professional. Dat ik door specifieke aandacht, gegeven aan de mens in de groep, de groep zelf wist te versterken. Ongelooflijk complexe materie, dacht ik. En nam snel een slok koffie terwijl ik over een antwoord nadacht.
'Volgens mij ben ik geen mensenmens, maar veel meer 'mensgericht'.'
Holle retoriek past mij als warme handschoenen in barre winterkou.
'En ik ben ook geen manager!'
 
Dat laatste kwam er feller uit dan ik wilde.
 
Ooit, toen ik moeilijke boeken las over leiderschap en organisatieontwikkeling, ging ik prat op 'competentiegericht leiderschap'. In mijn 'mensgerichte' benadering ging ik uit van vakkennis, deskundigheid, functionele verantwoordelijkheid en ontwikkeling. Het was in die periode dat ik vond dat het onderwijs gebukt ging onder een imago - zichzelf opgelegd. Een imago dat doordrenkt was van medemenselijkheid, harmonie en gevoel. Stuk voor stuk fenomenen die ik miste in mijn handelingsrepertoire als leider van een team.
 
In mijn eerste jaar als directeur van een kleine sbo-school heb ik de duiding 'mensenmens' weleens van me afgeslagen als een lastige vlieg. Ik vond dat ik veel te vaak veel te veel rekening moest houden met het gevoel van de ander. Toen eens een leerkracht naar me toe kwam, het was ergens in de namiddag, en me bijna huilend vroeg waarom ik de hele dag niet een keer had gevraagd hoe het nou eigenlijk met haar ging, wist ik niet of ik haar nu moest vasthouden of uitleggen dat ik de hele dag niet een keer door het schoolgebouw had kunnen lopen. Ik had haar niet gezien, ik had niet eens door dat zij ergens mee zat of misschien niet goed in haar vel zat. Toen ik uiteindelijk toch maar vroeg hoe het met haar was, hoefde het voor haar niet meer, draaide ze zich om en liep demonstratief weg.
 
Nee, een mensenmens was ik beslist niet.
 
Ik vond het ergerlijk als ik bij aanspreken op functioneren in een tranendal geraakte. Ik zette tranen weg als manipulatie, maar schoof zwijgend de box met tissues naar voren. Als ik vragen stelde over frequent verzuim, was ik bruut en onfatsoenlijk. Als ik vond dat er teveel geklaagd werd, snapte ik het werk niet dat dag-in-dag-uit gedaan moest worden. Een verjaardag vergeten was onvergeeflijk.
Mijn competentiegericht leiderschap impliceerde een poging tot zakelijkheid die ik zelf nodig had om staande te blijven binnen de sociale contexten die het onderwijs zo kenmerken. De zakelijkheid waarvan ik vond die het onderwijs zo ontbeerde, maar die afgedaan werd door mensenmensen als gevoelloos en harteloos.
 
Achteraf snap ik de juffrouw best toen zij zo kwaad wegliep.
 
Nu, jaren later, denk ik dat leiderschap een mix moet zijn van ingrediënten die dan nodig voor dat team in die omstandigheid in die tijd. Welk type leiderschap het ook is, het blijft voor mij sturen op deskundigheid, op kwaliteit, op vakkennis. Maar wel met oog voor ieder mens, die vervolgens ook weet dat het gezien wordt, gehoord en gevoeld. Het is een vorm van leiderschap die gedeeld kan worden of overgenomen. Leiderschap is niet enkel voorbehouden aan de aangewezen leider.
 
Of ik nu een leider ben of niet, ik weet inmiddels dat ik werk vanuit mijn waarden. Soms is ouder worden een groot goed.
Ik haal het beste uit mezelf als ik mijn waarden weet te verbinden aan die van de organisatie waarvoor ik werk. Van daaruit wil ik vooral betekenisvol zijn, een toegevoegde waarde. Mijn manier van leidinggeven moet passen bij de opdracht die gegeven is door de mensen aan wie ik leiding geef. Aan mensen die zich verbonden hebben aan de opdracht die voortkomt uit de bedoeling van de organisatie, ingebed in ambities en ontwikkelingsdrift.
 
Noem het adaptief leiderschap, noem het gedeeld, gespreid of passend leiderschap. Als het maar doel- en mensgericht is.
 
Onlangs stelde een collega vast dat ik een directeur was met gevoel. Toen ik dat thuis vertelde - met enige trots - gleden drie dochters van hun stoel af. Mijn vriendin schonk glimlachend een wijntje in.
 
Een mensenmens zal ik wel nooit worden, ben ik bang.

Trefwoorden:

Blog: Ferdinands kijk op onderwijs

Hieronder een overzicht van eerder verschenen blogs.

Wat we er allemaal ook van vinden, de scholen gaan weer open. Onlangs werd dat verlossende woord gesproken en ons gevoel wist niet welke kant op te gaan. Het ging van 'Goddank!' naar 'Oh hemel, wat nu...

We zitten inmiddels in de vierde week, COVID-19 houdt ons nogal bezig én binnen. Om het uiteindelijk de baas te worden, moeten we ons houden aan regels die van bovenaf zijn opgelegd.

...

Vanmorgen probeerde ik de monteur van Ziggo - we zaten aan de keukentafel een kopje koffie te drinken - uit te leggen wat ik zoal hele dagen in het onderwijs doe. Hij luisterde zeer aandachtig en probeerde ondertussen mijn wifi weer aan...

Sinds enige tijd bezoek ik een fysiotherapeute. Een strenge, eentje met een mening.
 
Eentje die 's avonds ook werkt, omdat veel van haar klanten alleen maar 's avonds kunnen. Ik opteer ook voor 's avonds, daar ik overdag keihard werk...

Toen ik gisteren aan mijn vriendin vroeg wat zij van mijn laatste column vond - het betrof een licht en luchtig stuk over de kleine ergernissen in het leven - keek zij wat verstoord op van de katern van de Volkskrant die zij aandachtig aan het...

Dit is een ode aan alle schoolleiders,
eentje die allang geschreven had moeten worden.

 
Niet om te benadrukken hoe beklagenswaardig de schoolleiders van nu zijn, dat zij vanuit een...

Ik heb het moeten opzoeken. Toen iemand vroeg of ik een 'mensenmens' was, had ik geen antwoord. Een mensenmens blijkt iemand te zijn die het menselijke in de ander waardeert, iemand die snel in verbinding staat met de ander. Een mensenmens is een...

Naast mijn werkend leven in het onderwijs speel ik ook in een coverband. Elke maandagavond spelen we de glorie uit het verleden na. Ontroerd kijken we elkaar aan als de gevoelige snaar wordt geraakt of een harmonieus akkoord doorklinkt. Brokken...