Zie deze pagina Klik hier om meer te weten te komen
Waarom niet hier checken pillen-zonder-voorschrift.com
Home » Artikelen » ‘Geef wat vaker complimenten’
Burn-out bij leraren voorkomen

‘Geef wat vaker complimenten’

Auteur: Richard Hassink

Een burn-out ligt op elke school op de loer. Als schoolleider kun je veel persoonlijk leed en organisatorische ellende voorkomen door scherp te zijn op signalen die wijzen op overspannenheid bij leraren.

“Ik was intens moe. Als ik ’s ochtends mijn bed uitstapte, wilde ik het liefst terug voor nog een paar uur slapen, en dat terwijl ik gewoon op tijd naar bed was gegaan”, zegt Tess Siemons* (28), leerkracht op een basisschool in Vlaardingen.
Na een paar huisartsbezoeken vroeg haar huisarts of het misschien aan de werkdruk kon liggen. Schoorvoetend moest Siemons voor zichzelf toegeven dat dat de oorzaak weleens zou kunnen zijn. “Om alles goed te doen en af te krijgen, werkte ik eigenlijk altijd minstens vijftig uur per week.”
Siemons is niet de enige leraar die een hoge werkdruk ervaart. TNO/CBS berekende onlangs dat een op de vijf leraren burn-out klachten heeft. Tv-onderzoeksprogramma De Monitor en DUO Onderwijsonderzoek meldden vorige maand dat ruim de helft van de leerkrachten in het basisonderwijs de eigen werkdruk onacceptabel vindt. “Gevoelde werkdruk en feitelijke werkdruk zijn twee verschillende dingen”, relativeert Els Hoevenaars, adviseur arbeid en vitaliteit bij het Vervangingsfonds. “Wat de ene leerkracht als stress ervaart, daar krijgt de andere leerkracht energie van.”
Dat er veel op het bordje ligt van de gemiddelde leraar, erkent Hoevenaars onmiddellijk. Als voorbeeld noemt ze Passend onderwijs, dat veel tijd en energie vraagt van leerkrachten. Maar het valt haar ook op dat leraren heel hoge eisen aan zichzelf stellen. “Dat is vaak niet vol te houden. Wat je dan ziet is dat er bij mensen een gedragsverandering ontstaat, ze worden bijvoorbeeld cynisch of verliezen hun zelfvertrouwen. Als mensen daarmee te lang rondlopen, raken ze uitgeput en komen ze in een burn-out terecht.” Volgens haar zou een schoolleider heel alert op dergelijke signalen moeten zijn en direct moeten handelen. “Maak het bespreekbaar. Vraag wat er precies aan de hand is en kijk samen hoe je het anders kunt organiseren zodat de druk wat weggenomen wordt. Zo kun je voorkomen dat iemand overspannen wordt of een burn-out krijgt.”

Scherp oog
Judith Porcelijn van coachingsbureau Sterk voor de Klas benadrukt dat een leidinggevende verantwoordelijk is voor het welzijn van zijn werknemers. “Een schooldirecteur moet een scherp oog hebben voor signalen die erop wijzen dat het niet goed gaat met een leraar.” Samen met Els Broekhuijsen, met wie ze Sterk voor de Klas runt, stelde ze een checklist op waarmee schooldirecteuren snel kunnen controleren of een burnout bij hun op school op de loer ligt. “Vaak is het ook kwestie van goed observeren”, zegt Porcelijn, die dertig jaar in het primair onderwijs werkte, waarvan vier jaar als schooldirecteur. “Het allerbelangrijkste signaal is als leraren kribbig doen naar leerlingen. Ook klagen en dingen niet in perspectief zien, zoals een drama maken van een oudergesprek dat niet goed ging, wijzen in de richting van overspannenheid.”
Anda Ciere, directeur van brede school De Arcade in Leiden, herkent regelmatig die signalen. “Wat je ook nog weleens ziet is dat leerkrachten heel stil worden en zich terugtrekken. Als ik zo’n gedragsverandering waarneem, knoop ik meteen een gesprekje aan om te achterhalen wat er speelt. Voordeel is dat ik veel rondloop, ook in de klassen, en dat zoiets me dan ook redelijk snel opvalt.” Een methode die blijkbaar goed werkt, want Ciere heeft in de 31 jaar dat ze in het schoolmanagement zit slechts twee leerkrachten met een burn-out naar huis zien vertrekken. “Ik moet zeggen dat ik mezelf ook meer zie als een HRM-professional dan als een manager. Natuurlijk heb ik meer taken, maar als ik merk dat het niet goed gaat met een bepaalde leerkracht laat ik alles vallen en focus ik me zoveel als mogelijk is op hem of haar.”
Volgens Porcelijn worden de competenties van schoolleiders de laatste jaren beter. “Steeds meer directeuren volgen gespecialiseerde opleidingen waarin ze handvatten krijgen aangereikt om in dit soort situaties te handelen. In mijn ogen is de schooldirecteur van nu een HRM-manager met een onderwijskundige visie, die draagvlak kan creëren en goed kan communiceren.”

Stress voorkomen
Adviseur Hoevenaars van het Vervangingsfonds stelt dat een schoolleider altijd moet proberen om oplopende stress bij leraren te voorkomen. “Zorg bijvoorbeeld dat je in de voortgangsgesprekken achterhaalt of de werknemers nog wel voldoende worden uitgedaagd. En of ze hun werk nog wel leuk vinden. Met andere taken of opleidingsmogelijkheden kun je je werknemers blijven prikkelen.” Haar valt op dat oudere leraren vaak minder aandacht krijgen, omdat ze als routiniers gezien worden en zaken ogenschijnlijk goed lopen. “Toch zijn zij ook kwetsbaar. Behalve dat ze langer moeten doorwerken, komen er steeds meer nieuwe dingen op hen af waarmee ze over het algemeen wat meer moeite hebben dan jongeren. Daarbij komt dat ze niet zo snel aangeven dat ze hulp nodig hebben.”
En als het dan misgaat, dan ligt het nooit alleen aan het werk, nuanceert Judith Porcelijn. “Aan een burn-out ligt vrijwel altijd ook iets in de privésfeer ten grondslag. Dat kan een moeilijk kind zijn, ouders die gezondheidsproblemen hebben of een scheiding. Zelfs positieve dingen, bijvoorbeeld een zwangerschap, kunnen een rol spelen bij het ontstaan van een burn-out.”
Schooldirecteur Ciere kan privéproblemen niet oplossen voor haar mensen, maar als de problemen werkgerelateerd zijn, komen zij en haar team in actie. “In de situatie dat een collega op omvallen staat, zijn er altijd collega’s die opstaan. Dat kan een collega-leerkracht zijn die helpt bij het samenstellen van de weektaak of een intern begeleider die een aantal probleemkinderen onder zijn hoede neemt. En als ik merk dat een leerkracht zwaar gebukt gaat onder een administratieve achterstand, dan rooster ik diegene een dag vrij, zodat hij de administratie kan bijwerken.”
Hoevenaars vindt dat een adequate maatregel, maar stelt dat je dat niet vaker dan een paar keer per jaar kan doen. “Het is geen structurele oplossing. Bovendien moet je ook het geld hebben om vervanging te regelen, want er moet die dag toch iemand voor de klas staan.”

Gesteund
Hoevenaars stelt dat er weinig regelmogelijkheden zijn in het onderwijs. “Als iemand voor de klas staat moet de inzet 100 procent zijn. In andere sectoren kun je iemand nog op halve kracht laten werken, maar in het onderwijs kan dat niet.” Daarmee raak je volgens Hoevenaars meteen de kern. “De kwaliteit van het onderwijs wordt niet bepaald door de goede methode waar je mee werkt of het mooie schoolgebouw waar je in zit, maar door de leerkracht voor de klas. Dat druk ik directeuren van scholen met een hoog verzuim regelmatig op het hart.”

Met Tess Siemons uit Vlaardingen gaat het inmiddels een stuk beter. “Ik ben me meer bewust van mijn valkuilen en leer nu om telkens prioriteiten te stellen in mijn werk. Met mijn directeur heb ik afgesproken dat ik uiterlijk om zes uur naar huis ga en dat ik ’s avonds niet langer dan een half uur thuis werk.” Siemons geeft aan dat de veranderingen allemaal niet wereldschokkend zijn, maar dat het haar sowieso goed doet dat ze gesteund wordt door de schoolleiding. Adviseur Hoevenaars onderstreept dat. “Door zo’n leerkracht te ontlasten en ondersteunen, geef je hem ook erkenning voor zijn problemen. En dat is, zeker in zo’n solistische functie, heel belangrijk voor mensen.”

*De naam Tess Siemons is om privacyredenen gefingeerd.

Meer over werkdruk op het AVS-congres 2016 Tijdens het AVS-congres op 18 maart aanstaande gaat de workshop ‘Grip op werkdruk’ in op een stappenplan om werkdruk in kaart te brengen en aan te pakken. www.avs.nl/congres2016

Tips & tricks voor schoolleiders
  • Een klaagcultuur is heel besmettelijk en beïnvloedt de werkbeleving in negatieve zin. Probeer die cultuur te doorbreken door bijvoorbeeld zelf positief te zijn.
  • Doe een quickscan als onderdeel van de risicoinventarisatie & -evaluatie (RI&E) om te achterhalen in welke mate leraren werkdruk ervaren en maak het bespreekbaar in de teamvergadering.
  • Zeg niet alleen dat je iets begrijpt, maar leg ook uit waarom je het begrijpt. Dat toont inlevingsvermogen en wordt vaak als grote steun ervaren.
  • Geef zelf het goede voorbeeld. Als jij wilt dat leraren aandacht hebben voor hun leerlingen, moet jij ook aandacht hebben voor jouw teamleden.
  • Overtuig leraren ervan dat ze niet iedere leerling de juiste aandacht kunnen geven. Dat besef geeft meer rust
  • Kijk kritisch welke administratieve taken echt uitgevoerd moeten worden en welke niet. In het onderwijs wemelt het van de fantoomregels.
  • Benut de persoonlijke kracht van mensen. Dwing niet iemand iets te doen wat niet bij hem past, maar laat het dan een collega doen die er wel goed in is.
  • Stort niet alles dat van het schoolbestuur komt klakkeloos uit over je collega’s, maar schat elke keer in hoe noodzakelijk iets is.
  • Geef leraren wat vaker complimenten. In het onderwijs werken veel mensen die dat nodig hebben en die daar meer zelfvertrouwen van krijgen.
Gepubliceerd op: 10 februari 2016

Verschenen in

Kader Primair 6 (2015-2016) (Verder in dit nummer)

Doelgroep(en)

Primair onderwijs

 

Deel dit artikel

CAO PO 2016-2017 (versie juni 2017)